ठूलाघरे कान्छो फलैंचाबाट जुरुक्क उठेर कराउन थाल्यो । हैन घिच्न पनि कति सकेका हुन् ! देश कंगाल बनाएर आफूमात्र मोटाउनुपर्ने । कान्छो यसरी बुर्लुक्क उफ्रनुको कारण फलैंचामाथि बाको पालामा किनेर नियमित बज्दै आइरहेको रेडियोले दिएको समाचार नै थियो ।
गाउँतिर खुलेको एफएम रेडियोदेखि सरकारको मुखपत्र रेडियोले समेत एउटा समाचार जस्ताको तस्तै सुनाइरहेको थियो । मन्त्रिपरिषद्मा ठूला हाकिमहरुको तलब बढाउने त्यो पनि मर्यादाक्रम अनुसार रे !आजकल समाचार सुनाउनेदेखि देखाउनेसम्मले सत्य तथ्य समाचार भन्दा पनि एउटा कुनै एजेण्टले जे दियो त्यही नै आधिकारिक भन्नेजस्तै भएको छ । त्यही भएर कान्छोले रेडियोका ब्याण्ड जता बटारे पनि हुबहु समाचारबाहेक अरू केही सुन्नै नपाएपछि जंगिनु स्वाभाविक पनि हो ।
हुन पनि सरकारका बस्ने नेता र सरकारले चलाउने स्थायी कर्मचारी संयन्त्रको मात्र देश जस्तो भयो । ठूलाघरे कान्छो रिसाएर आँगनमा फनफनी घुमेको देखेर माझघरे राजनमात्र हो र, डाँडाघरे रामे पनि उतैबाट चिच्याउन थाले ।‘हैन हो ठूला घरे कान्छा, के भो आज त निकै नै भनभनिएको छस् के भो ?’ विचरा रामे र राजनले त्यस्ता समाचार सुन्ने गाउँको देशको बारे थाहा पाउने गरेको भए पो ! बिहान जुरुक्क उठ्यो पारि पिप्ला बोटा हर्केको चिया पसलमा गयो । धुँवा उडायो अनि देश हाँक्ने गफ चुट्नेबाहेक के नै पो जान्या थे र !
ठूलोघरे कान्छाको बाउकै पालामा रेडियो झ्यालमा राखे घन्काउन्या खलक । त्यसका बाउले दोभानेको डाँडाको धान बेचेर किनेको रेडियो भन्ने गाउँभरिकालाई थाहा छ । त्यही रेडियो सुन्न थालेकाले कान्छोले देशको बारेमा जान्न, खोज्न र चिन्ता गर्न थालेको । ऊ गाउँका ठेउके नेताको कुरा सुन्नेभन्दा पनि राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय घटनाका बारेमा चौतारोमा अरुलाई सुनाउँथ्यो । राताघरे माइला बाले त उसलाई ठूला घरे कान्छोको सट्टा रेडियो कान्छो नै भनेर बोलाउँथे ।
राणाकालमा सीमितले मोज गरे । पञ्चायत शासनकालमा हनुमानहरुले भोज गरे । प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र भन्दै गणतन्त्र आउँदाको ३५ वर्षमा पाँचजनाले देशमाथि प्रीतिभोज नै गरिरहेका छन् । मानौं देश तिनका बाउको बिर्ता हो ? कान्छोले र डाँडाघरतिर हेर्दै प्रश्न गर्यो ।
उताबाट उत्तर आयो, ‘नभएर पनि हो के गर्ने त ?’ तिमी हामीले नै पठाको हो । उनैले जबरजस्ती गरेका हैनन क्यार ? अरुलाई के दोष दिन्छौं, आफ्नै पुर्पुरोमा हात राख ।डाँडाघरे रामेका कुरा पनि ठिकै हो । खायो लुट्यो भन्दा पनि भोट किन हाल्यो त्यही मान्छेलाई पटक–पटक भन्ने पनि हो सोच्नु नि ! हो मा हो मिलाउँदै थिए माझघरे राजन पनि । ‘हुन्देऊ हो कान्छा हुन्देऊ,’ रामे डाँडाबाटै कराउन थाल्यो । अब रन्थनिएर केही हुँदैन । भाग्यमा लेखेपछि पायो त । हजुरबाको पालादेखि नातिको पालासम्म एउटैले हाँक्यो त के भो ? दिने हामी नै हौं । मिलाइमिलाइ खाऊ भनेर पठाएपछि अब तातेर हुँदैन ।
तात्ने भनेको त भोट हाल्ने बेला पो हो त ! जितेर गएपछि त सामन्त भइगो नि ! अब किन टेर्छ र ? काले–काले मिलेर खाउँ भाले त्यसै भनेको हो र ? कर्मचारी राजनीतिज्ञ मिल्ने हो, मिलाएरै खाने हो । कर्मचारीले खाने घूस, नेताले खाने त्यही घूसको कमिसन ! उताबाट राजन भट्याउन थाल्यो । पेन्सन खानेले किन लिने हो टेन्सन ? हरेक कागजपत्रमा गरे भैगो नि ‘मेन्सन’ । सरकारी कर्मचारी, न भोक न भकारी । हरेक महिना तलब, भत्ता यो सुविधा त्यो सुविधा त्यसपछि हरेक फाइलबाट निस्कने जुस खाने घूस, त्यसपछि के चाहियो ? त्यसै बन्छ अनामनगर बानेश्वरमा बहुतले घर ?
सेतो ड्रेस सेतै छ गाडी
आउने जाने सबैलाई तयारी ।
सवारीसाधन, इन्धन अरु सेवा सुविधा पनि हो । त्यत्ति गरे पो नेता पनि पालिन्छ । बेकारमा किन फालिन्छ ? उसका बाले पनि यसै गरेका हुन् । त्यसले पनि त्यसै गर्छन् । कान्छोले खै किन चित्त बुझिरहेकै छैन । राष्ट्रियताको कुरा यसकहाँ कहाँबाट आउला र ? बाको पालादेखि नातिको पालासम्म राजनीति । हजुरबाले पनि उनैको शासन झेले बाले पनि झेले नाति पनि उसैको शासन झेलिरहेको छ । ३५ वर्षदेखि बाउको बिर्ताजस्तै गरेका छन् । अरू त मान्छे नै छैनन् । अरुसँग त भिजन नै छैन । लाटोकोसेरोदेखि दुम्सीकाँडासम्मले पालैपालो रेटीरेटी गाका छन् । अरुलाई त त्यहाँ पुग्नै नदिने हो नि !
मर्यादाक्रम नाममा कामै नगरी खानलाई हो । उपल्ला बस्नेहरुलाई मात्र महँगी लाग्ने हो ? कि सानातिनालाई चाहिँ अनुदान दिएको छ र ? प्रशासन संयन्त्र पनि बाउको बिर्ता होइन । राजनीति गरेको पनि बाउको बिर्ता होइन । बाउको बिर्ताजस्तै गरी पुस्तौं पुस्तासम्म जबरजस्ती खाइरहने हो र ? यत्तिका वर्षसम्म बाउको बिर्ताजस्तै गरी सम्हाल्दा परिवर्तनचाहिँ के भयो ? तीन तहकाले कमिसन खाने, देश रित्याउने । अनि फेरि बाउको बिर्ताजस्तै गरी आफ्नै स्वास्नी छोराछोरीलाई सुम्पने ? सामन्त राजतन्त्रभन्दा के फरक भयो र ? लोकतन्त्र र गणतन्त्र तिनका पुस्ताका लागिमात्र हो र ?
होइन भने ठूलाघरे कान्छाले भनेजस्तै भैगो नि त ! यो देश कसैको बाउको बिर्ता होइन । बाँडीबाँडी खानका लागि । जिम्मेवारी लिने अनि छाड्न सक्नुपर्दछ । जनताले बस भन्दा बस्ने र जनताले छाड भन्दा छाड्नु भन्ने हैसियत राख्नुपर्दछ । न कि आर्यघाटसम्म पुगिञ्जेल सत्ताको स्वाद चाखिरहने अनि मृत्युको मुखमा पुगिसक्दा पनि आफ्नै सन्ततीलाई राखिरहने ? त्यही भएर पनि भनेको देश तिम्रा बाउको बिर्ता होइन ? छाड भन्दा छाड्न सक्नुपर्छ ।
