- नेपाल र इजरायलबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध छ । यो सम्बन्ध हामी विस्तार गर्न लागिरहेको छौं । हामी दुई देशलाई राम्रो बनाउन थप काम गर्न सक्छौं । हामीसँग जनता-जनताबीच मित्रता छ । हामीसँग कामदारहरूको आदानप्रदान भइरहेको छ । नेपाली विद्यार्थीहरू र कामदारहरू इजरायल जान्छन् । इजरायली कम्पनीहरू नेपालमा रुचि राख्छन् । यो निकै राम्रो सम्बन्धको प्रतिफल हो ।
- जब म नेपालमा यात्रा गर्छु, धादिङ, कैलाली, चित्लाङलगायतका क्षेत्रहरुमा इजरायलबाट अध्ययन गरेर आएका विद्यार्थीहरु देख्छु । ११ महिनाका लागि इजरायलमा गएर आधुनिक कृषिको सीप लिएर फर्केका विद्यार्थीहरुले कृषिमा भइरहेका प्रक्रिया परिवर्तन गर्न सफल भएका छन् । उनीहरुले गरेको कृषि उत्पादनबाट सफल भएका छन् । यो ठूलो सफलता हो, गर्वको कुरा हो ।
- इजरायली प्रविधिले नेपाली उत्पादकत्वलाई निकै नै सहयोग पुग्छ । हामी देख्छौं कि यहाँ धेरै ज्ञान छ । इजरायलबाट फर्किएका लगभग पाँच हजार सिक्ने र कमाउने विद्यार्थीहरू छन् । जसले नेपालभरि अरूलाई प्रभाव पार्न, सफलता पाउन थालेका छन् ।
- नेपालबाट केही वर्षमा एक हजार विद्यार्थी समेट्ने योजनामा छौं । हामी कृषि संकाय भएका विश्वविद्यालयहरूको सहयोगको आशा गर्छौं किनभने सिक्नुहोस् र कमाउनुहोस् भनेको कृषिको तेस्रो वर्षका विद्यार्थीहरूका लागि हो ।
- इजरायली प्रविधि अनुकूलनीय छ । हिमाल, पहाड वा तराई, सबै ठाउँमा इजरायली प्रविधिमा अनुकूलन गर्न सकिन्छ । यो प्रविधि केवल एक ठाउँका लागिमात्र बनाइएको छैन । इजरायल आफैंमा सात उपजलवायु क्षेत्रहरू छन् । त्यसैले प्रत्येक क्षेत्रमा, हामी माटो र हावापानीको सतप्रतिशत अवस्थाअनुसार प्रविधि अपनाउँछौं ।
- हामी यस क्षेत्रमा शान्ति र सहयोग चाहन्छौं । तर यस क्षेत्रमा गैरमुस्लिमहरूका केही असन्तुष्टि छन् । धेरैजसो इजरायलीहरू मुस्लिम छैनन् । तर हामीसँग २० प्रतिशत अरबीहरू छन्, जसमध्ये धेरैजसो मुस्लिम छन् । उनीहरूसँग समान अधिकार छ । उनीहरू संसद्का सदस्य छन् । उनीहरू सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश छन् । समानता छ । हामी इस्लामकोविरुद्धमा छैनौं
नेपाल र इजरायलको कूटनीतिक सम्बन्ध छ दशकभन्दा लामो भइसकेको छ । यो अवधिमा इजरायलले नेपालको कृषि, शिक्षा, नवप्रवर्तन, प्रविधि, स्वास्थ्य सेवा, विपद् व्यवस्थापन, श्रम सहयोगमा निकै नै सहयोग पुर्याएको छ । नवप्रवर्तन, पानी व्यवस्थापन, प्रविधि, कृषि, साइबर सुरक्षा र अनुसन्धानमा उल्लेखनीय उपलब्धिहरूका लागि इजरायल उदाहरणीय देशमा रुपमा चित्रित छ । पछिल्लो समयमा नेपालका हजारौं युवा इजरायल कृषि इन्टर्नसिप कार्यक्रमबाट लाभान्वित भएका छन् । इजरायल गएकाहरु बहुमूल्य ज्ञान र सीपसहित स्वदेश फर्केर उद्यम गर्न थालेका छन् । यसै सन्दर्भमा, नेपाल-इजरायल सम्बन्धको वर्तमान अवस्था, सहयोगको भविष्यको अवसर, क्षेत्रीय सुरक्षालगायतका विषयमा नेपालका लागि इजरायली राजदूत स्मूलिक एरी बाससँग प्रभावका लागि वैकुण्ठ भण्डारीले गरेको कुराकानीः
राजदूतका रुपमा नेपालमा आउनुभएको छ । यहाँको बसाइ कस्तो महसुस गर्नुभएको छ ?
मेरी श्रीमती र म यहाँका सुन्दर दृश्य, नेपाली जनताको राम्रो व्यवहार, न्यानोपन र समृद्ध संस्कृतिको अत्यन्तै आनन्द लिएर बसेका छौं । यति धेरै जातीय समूहहरूको विविधता, दृश्यहरूको विविधता, हिमालय, मैदान, पहाड, हेर्न र अनुभव गर्दै यहाँको बसाइको यो अवधिमा हामीले आफूलाई निकै नै भाग्यमानी ठानेका छौं ।
नेपाल-इजरायलको वर्तमान सम्बन्धलाई कसरी चिनाउनुहुन्छ ?
नेपाल र इजरायलबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध छ । यो सम्बन्ध हामी विस्तार गर्न लागिरहेको छौं । हामी दुई देशलाई राम्रो बनाउन थप काम गर्न सक्छौं । हामीसँग जनता-जनताबीच मित्रता छ । हामीसँग कामदारहरूको आदानप्रदान भइरहेको छ । नेपाली विद्यार्थीहरू र कामदारहरू इजरायल जान्छन् । इजरायली कम्पनीहरू नेपालमा रुचि राख्छन् । यो निकै राम्रो सम्बन्धको प्रतिफल हो । म आशा गर्छु कि हामी द्विपक्षीय व्यापारको अवरोध पनि पार गर्ने छौं ।
दुई देशबीचको सहकार्यलाई सुदृढ पार्न दूतावासका प्राथमिकताहरू के-के हुन् ?
अहिले हाम्रो प्राथमिकतामा कामका अवसरहरूलाई प्रवद्र्धन गर्नु हो । इजरायलमा नेपालबाट काम गर्ने जनशक्ति लैजानेबारे हामीसँग सम्झौता छ । यो केवल काम हो, आप्रवासन होइन । यस सम्झौताभित्र हामीसँग पहिले नै एउटा प्रोटोकल बनेको छ, सोहीअनुसार काम भइरहेको छ । विगतदेखि नै नेपाली युवाहरुले इजरायलमा श्रम गरिरहनुभएको छ । अहिले नेपाली युवाहरुले घरमा आधारित हेरचाह र कृषि श्रमिकका रुपमा काम गरिरहनुभएको छ । युवा रोजगारीका लागि अझै पनि हाम्रो निरन्तर प्रक्रिया अगाडि बढिरहेको छ ।
तपाईंको दृष्टिकोणमा कृषिमा आधारित ‘सिक्ने र कमाउने कार्यक्रम’ कति सफल भएको छ ?
हाम्रो दृष्टिकोणबाट यो अत्यन्तै सफल कार्यक्रम हो । जब म नेपालमा यात्रा गर्छु, धादिङ, कैलाली, चित्लाङलगायतका क्षेत्रहरुमा इजरायलबाट अध्ययन गरेर आएका विद्यार्थीहरु देख्छु । ११ महिनाका लागि इजरायलमा गएर आधुनिक कृषिको सीप लिएर फर्केका विद्यार्थीहरुले कृषिमा भइरहेका प्रक्रिया परिवर्तन गर्न सफल भएका छन् । उनीहरुले गरेको कृषि उत्पादनबाट सफल भएका छन् । जसबाट उनका छिमेकीहरुले पनि तिनीहरूबाट नक्कल गर्ने प्रयास गरेका छन् र नक्कल गर्नु राम्रो हो जसले अरूलाई पनि सफल बनाइरहेको छ । अन्तिमपटक मैले इजरायलमा ११ महिनादेखि रहेका दुई विद्यार्थीसँग चित्लाङ भ्रमण गरेको थिएँ । चित्लाङका एक हजार १०० परिवारले इजरायली प्रविधि प्रयोग गरिरहेका छन् । यो ठूलो सफलता हो, ठूलो गर्वको कुरा हो ।
त्यसो भए तपाईं चित्लाङमा इजरायली कृषि प्रविधि सफल भएको मान्नुहुन्छ ?
हो, मानिसहरूले मलाई धेरै राम्रो स्वागत गरे । म इजरायलको प्रतिनिधि हुँ र त्यहाँ यति धेरै इजरायली प्रविधि देखेर म छक्क परें ।
अब आउँदो वर्षमा नेपाली विद्यार्थीहरूले अवसरको आशा गर्न सक्छन् त ?
पक्कै पनि त्यो अवसर हामी निरन्तर प्रदान गरिनै रहन्छौं । हामीसँग अन्य देशले पनि सिक्दै कमाउँदै कार्यक्रममा यो सम्झौता गर्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ यो कम हुन्छ । नेपालबाट केही वर्षमा एक हजार विद्यार्थी समेट्ने योजनामा छौं । हामी कृषि संकाय भएका विश्वविद्यालयहरूको सहयोगको आशा गर्छौं किनभने सिक्नुहोस् र कमाउनुहोस् भनेको कृषिको तेस्रो वर्षका विद्यार्थीहरूका लागि हो ।
इजरायली प्रविधिले नेपालको कृषि क्षेत्रलाई कसरी सुधार गर्न सक्छ ?
इजरायली प्रविधिले नेपाली उत्पादकत्वलाई निकै नै सहयोग पुग्छ । हामी देख्छौं कि यहाँ धेरै ज्ञान छ । इजरायलबाट फर्किएका लगभग पाँच हजार सिक्ने र कमाउने विद्यार्थीहरू छन् । जसले नेपालभरि अरूलाई प्रभाव पार्न, सफलता पाउन थालेका छन् । विगतमा यहाँको परम्परागत कृषि अभ्यास विगतमा राम्रा थिए, त्यसले तपाईंलाई आफ्नै क्षमता दिन सक्छन् । तर इजरायली प्रविधिको साथ, तपाईं लाभ उठाउन सक्नुहुन्छ, तपाईं नाफा कमाउन सक्नुहुन्छ, तपाईं आफ्नो परिवार र साथीहरूलाई राम्रो व्यवहार गर्न सक्नुहुन्छ ।
इजरायलबाट तालिम लिएर फर्केका युवाहरुले नेपाली कृषि आधुनिकीकरणमा कसरी योगदान पुर्याउन सक्छन् त ?
मलाई लाग्छ कि उनीहरूले आफैं खेती गरिरहेका छन् । उनीहरुले प्रयोग गरेको प्रविधिहरुलाई अरूहरुले नियालिरहेका छन् । जसबाट पनि धेरै कुरा सिक्ने अवसर प्राप्त भएको हुनु पर्दछ । तर, मलाई लाग्छ फर्केका युवाहरुले नेपाली किसानलाई देखाउनका लागि पनि कम्पनी सञ्चालन गरिरहेका छन् । उत्पादन गरिरहेका छन् । जसले धेरै नेपालीहरू इजरायलको कृषि प्रविधिलाई यही नै सिकाइरहेका छन् ।
इजरायलबाट फर्केका नेपाली विद्यार्थीहरूले प्रविधि विस्तार गरिरहेका छन्, उनीहरुलाई थप सहयोग कसरी गर्नुहुन्छ ?
मलाई लाग्छ, तिनीहरू आफैं उभिन सक्षम छन् । उनीहरु फर्केर व्यवसाय सुरू गरिहाल्छन् फर्केर आएकाहरुले धेरै ठूलो सफलता हासिल गरेका छन् । मसँग धेरै मानिसहरू छन् जो इजरायलमा थिए र फर्केर आए । त्यसैले इजरायलले पनि उही फर्केकाहरूसँग निरन्तर सम्बन्ध जोडिरहेको छ । तर अरू कुनै सीप वा व्यावसायिक सहयोग पनि दिएको छैन । किनकि उनीहरु नै आत्मनिर्भर बनिसकेका छन् ।
तर, इजरायली प्रविधि नेपालमा प्रयोग गर्न कठिन होला नि त ?
त्यस्तो छैन । इजरायली प्रविधि अनुकूलनीय छ । हिमाल, पहाड वा तराई, सबै ठाउँमा इजरायली प्रविधिमा अनुकूलन गर्न सकिन्छ । यो प्रविधि केवल एक ठाउँका लागिमात्र बनाइएको छैन । इजरायल आफैंमा सात उपजलवायु क्षेत्रहरू छन् । त्यसैले प्रत्येक क्षेत्रमा, हामी माटो र हावापानीको सतप्रतिशत अवस्थाअनुसार प्रविधि अपनाउँछौं ।
इजरायली प्रविधिले नेपाली किसानलाई कसरी जोड्न सकिन्छ त ?
हामी वास्तवमा भिरालो पहाडमा उब्जनी गर्न सक्दैनौं, तर कृषि, तरकारी वा फलफूल उत्पादनका लागि हामीसँग राम्रो क्षेत्र हुन सक्छ । पुरुषहरूले कृषिका लागि जमिन राम्रो बनाउन सक्छन् त्यसका लागि नेपाल सरकारले पहाडी अवस्थालाई सम्बोधन गर्नुपर्छ । इजरायलसँग भिरालो जमिनलाई समेत सजिलो बनाउन सबै प्रकारका नवीनताहरू छन् । यो नेपालको कृषि विकासका लागि राम्रो सहयोग हुन सक्छ ।
इजरायली नवीनताले नेपालीमा जलवायु परिवर्तन, पानी सुरक्षा, नवप्रवर्तनमा कस्तो प्रकारको सम्बोधन गर्न सक्छ ?
पक्कै पनि । इजरायलले सुरुदेखि नै जलवायु परिवर्तनजस्ता समस्याहरू, जस्तैः पानीको अभाव, कसरी समाधान गर्ने भनेर नवप्रवर्तन र सोच प्रयोग गर्दै आएको छ । हामीले उत्तरबाट दक्षिणको मरुभूमिमा पानी सार्यौं । दक्षिण फुलिरहेको छ । यो अझै हरियो छैन, तर यो झन्झन् फुल्दै गइरहेको छ । त्यसैले हामी देख्छौं, हामी समस्यालाई चुनौतीको रूपमा लिन्छौं । हामी यसको बारेमा सोच्दछौं र, हामी समाधानमा पुग्छौं । हामी जलवायु परिवर्तनका समस्याहरूलाई समाधान गर्न मिलेर काम गर्न सक्छौं । इजरायलको मरुभूमि क्षेत्रमा धेरै जमिन छ, तर नेपालसँग यहाँ सिँचाइ समर्थन बढी छ ।
नेपाली पहाडी क्षेत्रमा इजरायली मरुभूमिमा प्रयोग गर्ने प्रविधि कसरी प्रयोग गर्ने ?
इजरायलसँग मरुभूमिमात्र छैन । हामीसँग मरुभूमिमा ६० प्रतिशत जमिन छ, तर हामीसँग अन्य पक्षहरू छन्, जुन फरक छन् । त्यसैले प्रत्येक प्रकारको माटोका लागि, प्रत्येक प्रकारको जलवायु अवस्थाका लागि, हामी उत्तम प्रविधि समन्वय गर्छौं । जुन सबै ठाउँमा अपनाउन सक्छौं ।
पछिल्लोपटक मध्यपूर्वले ठूलो सुरक्षा चुनौती भोगेको छ नि ?
इजरायल शान्ति चाहन्छ, आफ्ना सबै छिमेकीहरूलाई शान्तिका लागि हात फैलाउँछ । हामी मध्यपूर्व र विश्वमा शान्ति चाहन्छौं । तर जब त्यहाँ सुरक्षा, इजरायली जनता र इजरायलमा रहेका अन्य मानिसहरूको जीवनमा खतरा हुन्छ, हामीले कदम चाल्नुपर्छ । हामी कुनै क्षेत्रको पनि लाभ चाहँदैनौं । हामी हाम्रो क्षेत्रमा शान्ति चाहन्छौं ।
त्यही अशान्तिका कारण इजरायलमा ११ नेपाली युवाहरुले ज्यान गुमाउनुपर्यो नि त ?
हो, हामीले एक दिन दुःख भोग्यौं, एक दिन जहाँ हामीले १२०० जना गुमायौं, जसमा ११ नेपाली, थाइल्याण्डका ३९ जना र अन्य धेरै थिए । यो कहिल्यै फर्कने छैन, कहिल्यै फर्कने छैन । त्यसबेला पाँच हजार विद्यार्थी नेपाल फर्किएका थिए । दुर्भाग्यवश, हामीले हार्यौं, नेपालले ११ जना विद्यार्थी गुमायो, तर हामी त्यसलाई पार गर्दै छौं । इजरायलले परिवार र घाइतेहरूलाई क्षतिपूर्ति दिन्छ । घाइतेमध्ये बाँचेका चार जनाले होभोटमा रहेको हिब्रु विश्वविद्यालयबाट कृषिमा दोस्रो डिग्रीका लागि छात्रवृत्ति पाएका छन् । त्यसैले हामी समस्याहरूलाई सम्बोधन गरिरहेका छौं, तर हामी सुरक्षित महसुस गर्छौं र मध्यपूर्वमा आफूलाई सुरक्षित राख्छौं ।
इजरायलले वर्तमान क्षेत्रीय अवस्थालाई कसरी हेरिरहेको छ त ?
यो सबै सुरक्षाको कुरा हो । यदि सुरक्षा व्यवस्था दिइयो भने शान्त हुने छ । हामी देख्छौं कि इरानले कुनै पनि उत्तेजनाविना अरब छिमेकी देशहरूमा युद्ध मच्चाइरहेको छ । तिनीहरूले कुवेत, कतार, बहराइन, ओमान, साउदी अरेबिया, इमिरेट्स सबैलाई त्रास उत्पन्न गरिरहेको छ । तिनीहरूले टर्कीमा पनि मिसाइल प्रहार गरिरहेका छन् । त्यसैले यो अस्थिरता निम्त्याउने शासन हो । तर यदि तिनीहरूबाट इजरायलमा खतरा छ भने हामीले ती खतराहरूको सामना गर्नुपर्छ । हामी तिनीहरूलाई आणविक कार्यक्रम र सटिक ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम विकास गर्न दिन सक्दैनौं र दिदैनौं ।
तर केही देशहरूले इजरायलकै कारण अशान्ति भइरहेको आरोप लगाएका छन् नि ?
होइन, इजरायल शान्ति चाहन्छ । यसको पहिले नै इजिप्टसँग शान्ति छ, जोर्डनसँग शान्ति छ, हाम्रा नजिकका छिमेकीहरूसँग हाम्रो सम्बन्ध राम्रो छ । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पहलमा हामीसँग बहराइन, इमिरेट्स र मोरक्कोसँग सम्झौताहरू भएका छन् । हामी शान्ति चाहन्छौं । हामी यस क्षेत्रमा शान्ति र सहयोग चाहन्छौं । तर यस क्षेत्रमा गैरमुस्लिमहरूका केही असन्तुष्टि छन् । धेरैजसो इजरायलीहरू मुस्लिम छैनन् । तर हामीसँग २० प्रतिशत अरबीहरू छन्, जसमध्ये धेरैजसो मुस्लिम छन् । उनीहरूसँग समान अधिकार छ । उनीहरू संसद्का सदस्य छन् । उनीहरू सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश छन् । समानता छ । हामी इस्लामकोविरुद्धमा छैनौं । हामी अतिवादी इस्लामको विरुद्धमा छौं, जसले इजरायल क्षेत्र चाहँदैन । इजरायलीहरू शान्तिले बस्न चाहन्छन् । तर, प्यालेस्टिनीहरू र हमास इजरायल अस्तित्वमा हुनु हुँदैन भनेर हामीविरुद्ध लागेका छन्, इजरायलमाथि आक्रमण गर्ने तिनीहरुविरुद्ध इजरायल लडिरहेको छ । त्यसैले इजरायलको कारण अशान्ति भयो भन्ने आरोपमा कुनै सत्यता छैन ।
