रोजगारी गुमेका श्रमिकहरु तत्कालै आफ्नो काममा फर्किहाल्ने अवस्था देखिँदैन । युद्ध साम्य भएको अवस्थामा नेपाल फर्किन चाहने श्रमिकको उद्धार सहज हुने भएकाले यसमा ध्यान दिन आवश्यक छ ।
डा. युवराज बस्नेत
श्रमविद्
काठमाडौं- पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्व दुई साताका लागि रोकिएसँगै खाडी क्षेत्रमा रहेका नेपालीहरुले राहत महसुस गर्न पाउने भएका छन् । अमेरिका र इरान बुधबार दुई साताको अस्थायी युद्धविराम गर्न सहमत भएका हुन्, जसमा इजरायललेसमेत समर्थन जनाएको छ । यद्यपि, युद्धको दीर्घकालीन समाधान हुनेमा भने अनिश्चितता कायमै छ ।
पश्चिम एसियाका देशहरुमा १७ लाख २९ हजारभन्दा बढी नेपाली रहेको सरकारी तथ्यांक छ । अमेरिका र इजरायलले इरानमा आक्रमण सुरु गरेपछि इरानले खाडीका संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई), साउदी अरब, कुवेत, कतार, ओमान, बहराइनलगायतका मुलुकमा प्रतिआक्रमण गरेको थियो । ती देशहरुमा रहेका अमेरिकी सेनाका क्याम्पहरुलाई लक्षित गरी इरानबाट निरन्तर ड्रोन तथा मिसाइल आक्रमण हुँदा सो क्षेत्र नै तनावपूर्ण बनेको थियो । युद्ध चर्किएपछि हवाइ मार्ग अवरुद्ध भएको थियो । सुरक्षा जोखिम तथा आकस्मिक हुने गरेको आक्रमणका कारण श्रमिकहरु त्रासमा थिए । यो अवस्थामा थोरै समयका लागि भए पनि श्रमिकको दैनिकी सामान्य हुने श्रमविद् डा. युवराज बस्नेतको भनाइ छ ।
‘त्यहाँ रहेका श्रमिकहरुमा कताबाट बम आउँछ, कसरी काममा जाने, के हुन्छ भन्ने अवस्था थियो,’ उनले भने, ‘इजरायलमा पनि २४ घण्टा नै बंकरभित्र दौडेकोदौड्यै गर्दा हामीलाई कोभिडमा भित्रै बस्नुपर्दा कस्तो भएको थियो त्यस्तै अवस्था थियो । यो अवधिसम्मका लागि भए पनि यस्तो असुरक्षाचाहिँ महसुस गर्न नपर्ने भयो ।’
युद्धले पर्यटन, पूर्वाधार, ऊर्जा केन्द्रलगायतका क्षेत्रमा असर गर्दा धेरै श्रमिकहरुले रोजगारी गुमाएको अवस्था छ । उनीहरु आर्थिक रुपमा पनि कमजोर र असुरक्षित भएको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । युद्ध स्थगित भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा केही स्थिरता देखिएको छ । खाडी मुलुकको अर्थतन्त्र तेल र ग्यासमा निर्भर भएकाले यसको स्थिरताले त्यहाँको रोजगारीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ । यद्यपि, दुई साताको युद्धविरामले श्रमिकको रोजगारीको अवस्थामा भने कुनै परिवर्तन ल्याइहाल्ने अवस्था नरहेको श्रमविद् बस्नेतको भनाइ छ ।
‘यो युद्धले खाडी मुलुकको आर्थिक समृद्धिको पाटोमा लागेको दाग लामो समयसम्म रहिरहन्छ । असुरक्षाका कारण त्यस क्षेत्रमा लगानी हुने, ठूलो उद्योग खोल्ने क्रम घट्छ,’ उनले भने, ‘त्यहाँको पर्यटन, यातायातका केन्द्र जस्ता क्षेत्रलाई पुनः विगतकै अवस्थामा फर्काउने काम तत्कालै हुने अवस्था छैन । रोजगारी गुमेका श्रमिकहरु तत्कालै आफ्नो काममा फर्किहाल्ने अवस्था देखिँदैन । सानातिना मर्मतसम्हारका काम भने पाइन सक्छ ।’
युद्ध साम्य भएको अवस्थामा नेपाल फर्किन चाहने श्रमिकको उद्धार सहज हुने भएकाले यसमा ध्यान दिन सकिने बस्नेतको भनाइ छ । हालसम्म खाडीमा रहेका ८८ हजारभन्दा बढी श्रमिकले नेपाल फर्कन चाहेको भन्दै नाम टिपाएको परराष्ट्र मन्त्रालयको तथ्यांक छ । यद्यपि, तत्काल फर्किहाल्न पर्नेहरु भने १० हजारको हाराहारीमा रहेको जनाइएको छ । सरकारको मध्यपूर्वका सातवटा मुलुकमा पुनः श्रम स्वीकृति दिइरहेको छ । जसपश्चात् नयाँहरुलाई पनि जान दिनुपर्ने माग पनि बढेको छ । दुई हप्तापछि कस्तो अवस्था आउँछ त्यसको विश्लेषण गरेरमात्र श्रम स्वीकृति खुलाउनुपर्ने उनको सुझाव छ ।
बुधबार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमा कुनै पनि आक्रमण नगर्ने घोषणा गरेका छन् भने इरानले हर्मुजको जलमार्गमा अवरोध नगर्ने र आक्रमण रोक्ने बताएको छ । गत फेबु्रअरी २८ देखि जारी युद्ध स्थगित हुने निर्णयलाई विश्वभरका मुलुकहरुले स्वागत गरेका छन् । युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न नभएरै पनि महŒवपूर्ण पूर्वाधार तथा उर्जा केन्द्रमाथिको आक्रमण हुँदा ठूलो क्षति व्यवहोरिरहेका खाडी राष्ट्रहरुले युद्धविरामले द्वन्द्वको अन्त्य गरोस् भन्ने कामना गरेका छन् ।
