- विज्ञको तर्क- युरोपलेमात्रै खाडीको विकल्प धान्दैन
काठमाडौं- इजरायल-अमेरिका र इरानबीचको युद्धले नेपालीहरूको प्रमुख रोजगार गन्तव्य खाडी क्षेत्र प्रभावित बनाएको छ । उक्त युद्ध सुरू भएको करिब तीन सातामै नेपालको वैदेशिक रोजगार व्यवसाय ठप्पजस्तै बनेको व्यवसायीहरूले बताएका छन् ।
व्यवसायीहरू सरकारले गन्तव्यको विविधीकरण नगर्दा समस्या आएको बताउँछन् । खाडीको विकल्प युरोप हुने उनीहरूको तर्क छ । तर, युरोपको रोजगारीले केही हजारलाई मात्र अवसर दिनसक्ने श्रमविज्ञको भनाइ छ ।
पछिल्ला केही आर्थिक वर्षको तथ्यांक हेर्दा वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या निरन्तर बढेको छ । आव २०८०/८१ मा चार लाख ६० हजारभन्दा बढी श्रम स्वीकृति लिएर रोजगारीमा गएको पाइन्छ । आव ०८१÷८२ मा यस्तो संख्या पाँच लाख पाँच हजारभन्दा बढी रहेको वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्यांक छ । यस अवधिमा म्यानवापर व्यवसायीले प्रत्येक वर्ष साढे तीन लाखभन्दा बढीलाई रोजगारीमा पठाएका छन् । व्यवसायीहरूले श्रमिकलाई २०-२५ वटा मुलुकमा पठाउँदा हरेक वर्ष खाडीका छ वटा मुलुकमामात्र साढे दुई लाखभन्दा बढी कामदार गएको देखिन्छ । त्यसपछि मलेसिया जानेहरूको संख्या बढी रहेको छ । व्यवसायीहरूले मरिसस, जोर्डन, साइप्रस, जापान, टर्की, माल्दिभ्सलगायतका मुलुकमा सीमित संख्यामामात्र श्रमिक पठाएको पाइन्छ । समग्रमा व्यवसायीहरू खाडीकै रोजगारीमा आश्रित छन् ।
हाल पश्चिम एसियाको तनावले उक्त क्षेत्रका मुलुकहरूमा कामदार पठाउने काम बन्द भएको छ । विभागले दैनिक दुई हजारभन्दा बढीलाई दिँदै आएको श्रम स्वीकृति पछिल्लो सयम केही सयमा सीमित भएको छ । यो अवस्थाको चाँडै अन्त्य हुने पर्खाइमा रहेको नेपाल वैदेशिक रोजगार व्यवसायी संघका महासचिव महेशकुमार बस्नेतले बताए । ‘मध्यपूर्वको विषम् परिस्थितिले व्यवसायीको काम राम्रोसँग भइरहेको छैन । हामी राम्रो कुराको पर्खाइमा छौं,’ उनले भने, ‘गल्फबाहेक अलिक काम हुने साइप्रस हो । त्यसको पनि बेस क्याम्पमा आक्रमण भएपछि बन्द नै छ ।’
नेपालको वैदेशिक रोजगार मध्यपूर्वमामात्र केन्द्रित हुँदा यस्तो अवस्था आएको व्यवसायीको भनाइ छ । युरोपका मुलुकहरू वैकल्पिक श्रम गन्तव्य हुनसक्ने उनीहरू बताउँछन् । सरकारले युरोपका मागपत्र प्रमाणीकरण गरेर खाडीमाथिको निर्भरता घटाउनुपर्ने महासचिव बस्नेतले बताए । ‘सरकार दूरदर्शी नहुँदा यो अप्ठ्यारो भएको हो । त्यहाँको द्वन्द्व लम्बिँदै गयो भने फार्किनेहरूलाई मुलुकमा उचित विकल्प छैन,’ उनले भने, ‘यो घटनाबाट सिकेर आउने सरकारले वैकल्पिक मुलुकहरू खोज्ने, युरोपको मागपत्रलाई प्रमाणीकरण गर्नेलगायतका काम गर्नुपर्र्ने देखिएको छ । अहिले व्यवसायीलाई मात्र नभई वैदेशिक रोजगारीमा आश्रित नेपालीहरूलाई अप्ठ्यारो परिरहेको छ ।’
युरोपका केही विकाशोन्मुख देशहरूमा रोजगारीको प्रशस्त सम्भावना रहेको युरोप रोजगारीमा पठाउने व्यवसायीहरूको भनाइ छ । सो क्षेत्रमा २० वटाभन्दा बढी मुलुकमा कामदारको राम्रो माग रहेको बताउने गरेका छन् । यद्यपि, व्यवसायीले सीमित देशबाट मात्र माग ल्याउँदा श्रमिकहरू व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिमा १०० भन्दा बढी मुलुकमा जाने गरेका छन् ।
‘युरोपले खाडीजति रोजगारी दिन सक्दैन’
आप्रवासनविद् डा. केशव बस्याल युरोपले खाडी मुलुकहरूमा जति रोजगारी दिन नसक्ने बताउँछन् । वैदेशिक रोजगार व्यवसायीले युरोप नै खाडीको विकल्प भनिरहँदा उनले युरोपले नेपाललाई पुग्नेजति रोजगारी दिन नसक्ने बताएका हुन् ।
हाल विश्व नै आर्थिक मन्दीबाट गुज्रिरहेको अवस्थामा युरोपसँग सीमित रोजगारीको सम्भावनामात्र रहेको डा. बस्यालको भनाइ छ । ‘युरोपको अर्थतन्त्र बलियो भएर रोजगारी दिनेजस्तो अवस्था देखिँदैन । केही हजार मान्छेले युरोपमा रोजगारी पाउनसक्छन् । तर जुन अनुपातमा खाडी देशहरूले दिने क्षमता छ त्यो युरोपले दिन सक्दैन,’ उनले भने, ‘अब स्वरोजगारलाई बढाउने, कसरी यहीँ इन्गेज गराउन सकिन्छ, कसरी आफैंले उत्पादन गरेर सम्मानित जीवनस्तर बनाउन भन्नेमा जोड दिनपर्छ । अर्कोको भर पर्ने समय गयो ।’
सरकारले बाध्यात्मक वैदेशिक रोजगारीको अन्त्य गर्ने भन्दै आएको छ । अब भने यसका लागि काम नै गर्ने बेला आएको बस्यालले बताए । यदि युद्धविराम भए पनि खाडीका देशहरूबाट श्रमिकको माग घट्ने सम्भावना रहेको उनको भनाइ छ । ‘सबैभन्दा धेरै श्रमिक गएका मुलुकको अर्थतन्त्र नै चुनौतीपूर्ण देखिएको छ,’ उनने भने, ‘युद्धविराम भइसकेपछि पनि विगतको जस्तो श्रमिकको माग आउने सम्भावना एकदम कम देखिन्छ । भइरहेका रोजगारी पनि गुम्ने सम्भावना छ ।’
नेपालको श्रमबजारमा वार्षिक पाँच लाख श्रमशक्ति थपिने गरेको सरकारी तथ्यांक छ । मुलुकमै जीविकोपार्जन गर्ने वातावरण नहुँदा ती युवा विदेसिन बाध्य छन् । विदेशबाट आएको रेमिट्यान्सले मुलुकको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउँदै आएको अवस्थामा वैदेशिक रोजगार प्रभावित हुँदा अर्थतन्त्रका धेरै सूचकलाई प्रभावित पार्ने गरेको छ । रेमिट्यान्समाथिको निर्भरता घटाउँदै वैदेशिक रोजगारीको दिगो विकल्प खोज्नुपर्ने विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन् ।
