काठमाडाैं - कलिलाे उमेरमा नै कसैकाे निधन हुनुले दुख सबैलाई लाग्छ । चाैबीस वर्षको उमेरमा अभिनेत्री किम से-रोनको दुःखद निधनले फेरि एक पटक दक्षिण कोरियाको मनोरञ्जन उद्योगमा कालो छायाँ पारेको छ । चर्चित व्यक्तित्वहरूले सामना गर्नुपर्ने अत्यधिक दबाबलाई उनकाे निधनले झन उजागर गरेको छ।
किम, जसले ए ब्रान्ड न्यू लाइफ र द म्यान फ्रम नोव्हेयर जस्ता फिल्महरूमार्फत सानै उमेरमा ख्याति कमाएकी थिइन् । तर फेब्रुअरी १६, २०२५ मा सिओलस्थित आफ्नै घरमा मृत फेला परेकी थिइन्, जसलाई अधिकारीहरूले आत्महत्या भनेका छन्। सन् २०२२ को डिउआई(DUI) घटनापछि उनले सामना गर्नुपरेको कडा आलोचना र करियरमा परेको असर मनोरञ्जन उद्योग पछाडिका कठोर यथार्थहरूको एक गहन सम्झना हो।
शोकजनक घटनाहरूको शृङ्खला
किम से-रोन अत्यधिक चर्चित भएका कारण मानसिक तनावको चपेटामा परेर ज्यान गुमाउने पहिलो दक्षिण कोरियाली कलाकार होइनन्। मनोरञ्जन उद्योगले पछिल्लो दशकमा यस्ता धेरै घटनाहरू देखेको छ, जसले चर्चित व्यक्तिहरूको मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी बहसलाई अगाडि बढाएको छ।
सुल्ली (चोई जिन-री) – पूर्व f(x) सदस्य र अभिनेत्री सुल्ली, जो साइबर बुलिङको विरोधी थिइन्, २०१९ मा वर्षौंदेखि चलिरहेको अनलाइन दुर्व्यवहार सहन नसकेर ज्यान गुमाइन्।
गु हारा – अर्को के-पप कलाकार, गु हारा (KARA समूहकी सदस्य) पनि त्यही वर्ष साइबर उत्पीडन र पूर्वसाथीसँगको कानुनी समस्याबाट गुज्रिरहेको अवस्थामा मृत फेला परिन्।
जोंगह्युन (किम जोंग-ह्युन) – SHINee समूहका मुख्य गायक जोंगह्युन २०१७ मा आत्महत्याको अवस्थामा फेला परे, उनले एक सन्देश छोडेका थिए जसले ख्यातिको असह्य दबाब देखाउँछ।
यी शोकजनक घटनाहरूले उद्योग र समाजले कलाकारहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई कसरी हेर्ने भन्नेमा सुधारको माग गर्दै व्यापक बहस उत्पन्न गरेको छ। अनलाइन उत्पीडन विरुद्ध केही प्रयासहरू भए पनि, यी समस्याहरू अझै जस्ताको तस्तै छन्, जसको पछिल्लो उदाहरण किम से-रोनको घटना हो।
ख्यातिको असह्य दबाब
दक्षिण कोरियाको मनोरञ्जन उद्योग अत्यन्त प्रतिस्पर्धात्मक छ, जहाँ युवाहरूले गायक वा अभिनेता बन्ने आशामा वर्षौंदेखि कडा प्रशिक्षण लिन्छन्। एक पटक ख्याति कमाएपछि, उनीहरूलाई आफ्नो सार्वजनिक छवि निर्दोष राख्नुपर्ने दबाब दिइन्छ जसले गर्दा उनीहरूको व्यक्तिगत जीवन र मानसिक स्वास्थ्य प्रभावित हुन्छ।
सामाजिक सञ्जालले यो दबाबलाई झन् बढाएको छ । कलाकारहरू निरन्तर सार्वजनिक आलोचना र अनलाइन दुर्व्यवहारको शिकार भइरहेका छन्। ख्याति जोगाइराख्नुपर्ने दबाब, सानो गल्तीले पनि अवसर गुम्नसक्ने डर, यी सबैले कलाकारहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्छ। दक्षिण कोरियामा मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू खुलस्त रूपमा व्यक्त गर्न नसकिने कारणले गर्दा पनि धेरै कलाकारहरू एक्लोपन महसुस गर्ने गरेकाे अध्ययनहरूमा पाइएकाे छ ।
परिवर्तनको माग
किम से-रोनको निधनपछि, मनोरञ्जन उद्योग र सर्वसाधारणबीच प्रणालीगत सुधारको माग बढ्दै गएको छ।साइबर बुलिङविरुद्ध कडा कानुनी कारबाही, कलाकारहरूको मानसिक स्वास्थ्य सुधारका लागि स्रोतसाधनको व्यवस्था, र समाजमा सहानुभूति र समझदारी बढाउने पहलहरू समावेश छन्।
दक्षिण कोरियाली सरकारले अघिल्लो समयमा नै साइबर बुलिङविरुद्ध अभियान र मानसिक स्वास्थ्य हेल्पलाइन जस्ता कार्यक्रमहरू ल्याएको भए पनि आलोचकहरू भन्छन् कि चर्चित व्यक्तिहरूको दीर्घकालीन सुरक्षा र सहयोग सुनिश्चित गर्न अझै धेरै गर्न बाँकी छ। राष्ट्रले फेरि एक पटक अर्को प्रतिभाशाली कलाकार गुमाएपछि, मनोरञ्जन उद्योगमा चलिरहेको मानसिक स्वास्थ्य संकटबारे छलफल अझै गम्भीर बन्दै गएको छ। आशा गरिन्छ कि यी दुःखद घटनाहरूबाट शिक्षा लिएर भविष्यमा कलाकारहरूलाई यस्तो अवस्थामा पुग्न नदिने उपायहरू लागू गरिनेछ।
नेपालको मनोरञ्जन उद्योगमा, विशेष गरी चलचित्र क्षेत्रमा, कलाकारहरूले मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू र साइबर दुर्व्यवहारको सामना गरिरहेका छन्। सन् २०२० मा, अभिनेत्री सम्राज्ञी आरएल शाहले एक चलचित्र निर्माणको क्रममा आफूले भोगेको मानसिक र शारीरिक दुर्व्यवहारबारे खुलासा गरेकी थिइन्। उनले एक निर्माता/निर्देशकबाट अनुचित व्यवहारको सामना गरेको बताइन्, जसमा अवाञ्छित स्पर्श र अनुचित प्रस्तावहरू समावेश थिए। यस्तो दुर्व्यवहारको विरोध गर्दा कलाकारहरूलाई 'ब्ल्याकलिस्ट' गरिने र काम पाउन कठिनाइ हुने गरेकाे उनले उल्लेख गरेकी छन्।
साइबर दुर्व्यवहार र अनलाइन आलोचना पनि कलाकारहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ। समीक्षक प्रकाश सुवेदीले आफ्नो कार्यक्रम 'रजतपट' मार्फत चलचित्रहरूको समीक्षा र कलाकारहरूको आलोचना गर्ने क्रममा विवादहरूमा परेका छन्। उनको आलोचनात्मक शैलीले केही कलाकारहरूसँग विवाद उत्पन्न गरेको छ, जसले अनलाइन दुर्व्यवहार र मानसिक तनावलाई बढावा दिन सक्छ।
नेपालको मनोरञ्जन उद्योगमा मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू र साइबर दुर्व्यवहारको मुद्दा गम्भीर छ। कलाकारहरूको सुरक्षा र मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिन, उद्योगभित्र र बाहिर दुवै तहमा सचेतना र सहयोग आवश्यक छ। नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरूको पहुँच सीमित छ। सरकारी स्वास्थ्य बजेटको १% भन्दा कम (०.१७%) मात्र मानसिक स्वास्थ्यमा खर्च गरिन्छ, र ग्रामीण क्षेत्रमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरूको अभाव छ। जसका कारण मनोरञ्जन उद्योगका पेशेवरहरूलाई आवश्यक सहयोग प्राप्त गर्न कठिन छ।
