- प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको भारत भ्रमणको क्रममा भएको सहमति कार्यान्वयन हुने
- नेपालबाट १८० मेगावाट बिजुली आयात गर्ने विषय भारतको विद्युत् मन्त्रालयबाट अनुमोदन
- हाल दैनिक रुपमा भारतीय इनर्जी एक्सचेञ्ज मार्केटमा ४५२ मेगावाट बिजुली निर्यात भइरहेको प्राधिकरणको भनाइ
काठमाडौं– आगामी १० वर्षभित्र नेपालमा उत्पादित १० हजार मेगावाट बिजुली लैजान भारत तयार भएको छ । नेपालसँगको उक्त विद्युत् व्यापारसम्बन्धी समझदारीपत्र भारतको मन्त्रिपरिषद्ले अनुमोदन गरेको भारतका लागि नेपाली राजदूत डा. शंकरप्रसाद शर्माले जानकारी दिए । ‘भारतको मन्त्रिपरिषद्ले १० वर्षमा नेपालबाट १० हजार मेगावाट बिजुली लैजाने सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको छ,’ राजदूत शर्माले मंगलबार सामाजिक सञ्जाल एक्समा पोस्ट गरेका छन् ।
प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल गत जेठमा भारत भ्रमणमा जाँदा यस विषयमा दुई देशबीच सहमति भएको थियो । उक्त निर्णयले नेपालको आर्थिक विकास र पुनःसंरचनामा महŒवपूर्ण योगदान पु¥याउनेमा राजदूत शर्माले विश्वास व्यक्त गरेका छन् । नेपाल र भारतका ऊर्जा सचिवले सो समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए । भारत सरकारको उक्त निर्णयपछि छिट्टै दुवै देशका ऊर्जा सचिवले एक विशेष समारोह आयोजना गरी पुनः संयुक्त हस्ताक्षर गर्ने जानकारी दिइएको छ ।
प्रधानमन्त्री दाहालको भारत भ्रमणका क्रममा द्विपक्षीय भेटवार्तापछि आयोजित दुई संयुक्त पत्रकार सम्मेलनमासमेत उक्त विषयमा जानकारी दिइएको थियो । प्रधानमन्त्री दाहालले उक्त समझदारीलाई ऐतिहासिक भन्दै टिप्पणी गरेका थिए ।ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका सहसचिव एवं प्रवक्ता मधुप्रसाद भेटुवालले पनि १० वर्षमा १० हजार मेगावाट बराबरको बिजुली लैजानेसम्बन्धी विषयलाई भारत सरकारको मन्त्रिपरिषद्ले निर्णय गरेको जानकारी आएको बताए ।
‘औपचारिक रुपमा जानकारी आउँदै होला, अनौपचारिक रुपमा निर्णय भएको जानकारी आएको छ,’ भेटुवालले भने । उक्त निर्णयलगत्तै नेपालको बिजुली भारतीय बजारमा सहजरुपमा लैजान बाटो खुलेको उनले बताए । नेपालले अल्पकालीन, मध्यकालीन र दीर्घकालीन रुपमा भारतीय बजारमा बिजुली निर्यातका लागि आग्रह गर्दै आएको थियो ।
हाल नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले दैनिक रुपमा भारतीय इनर्जी एक्सचेञ्ज मार्केटमा ४५२ मेगावाट बिजुली निर्यात गर्दै आएको छ । प्राधिकरणले थप बिजुली निर्यातका लागि आग्रह गरेको भए पनि त्यसको स्वीकृति भने नआएको सरकारी अधिकारीको भनाइ छ । सन् २०१४ मा नै नेपाल र भारतबीच विद्युत् व्यापार सम्झौता भएको थियो ।
भारतीय कम्पनी सतलज विद्युत् निगमले ९०० मेगावाट क्षमताको अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजना निर्माण गरिरहेको छ । यस्तै, भारतीय कम्पनी गान्धी माल्लिकार्जुन राव (जिएमआर)ले ९०० मेगावाट क्षमताको माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्ने बताए पनि हालसम्म सुरु हुनसकेको छैन ।
त्यस्तै, भारतीय कम्पनीले तल्लो अरुण, पश्चिम सेती, एसआर–सिक्सजस्ता आयोजना निर्माणका लागि आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ । नेपाल र भारतका कम्पनीबीच संयुक्त उपक्रम तयार पारेर केही आयोजना निर्माण गर्ने समझदारी भएको छ ।
यसैगरी, नेपालले छिट्टै बंगलादेशमा पनि ४० मेगावाट बिजुली निर्यातको तयारी गरेको छ । यसबाट नेपालको बिजुली क्षेत्रीय बजारमा सहजै पुग्ने वातावरण बनेको छ । निजी क्षेत्रले पनि बिजुली व्यापारको अनुमति दिन सरकारसँग माग गर्दै आएको छ । प्रस्तावित नयाँ विद्युत् विधेयकमा सो व्यवस्था गरिएको छ ।
ऊर्जामन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले छिट्टै निजी क्षेत्रलाई बिजुली व्यापारको अनुमति दिने बताउँदै आएका छन् । मन्त्रिपरिषद्को यही भदौ १२ गतेको बैठकले विद्युत् विधेयकलाई संघीय संसद्मा प्रस्तुत गर्न ऊर्जा मन्त्रालयलाई अनुमति दिएको छ । उक्त विधेयकमा निजी क्षेत्रलाई बिजुली व्यापारका लागि अनुमति दिने प्रस्ताव गरिएको छ ।
थप १८० मेगावाट बिजुली किन्न स्वीकृति
भारतको विद्युत् मन्त्रालयले नेपालबाट थप १८० मेगावाट बिजुली खरिद गर्ने विषय स्वीकृत गरेको छ । थप चारवटा आयोजनाको बिजुली भारतले किन्ने भएपछि अब कूल ६३२ मेगावाट विद्युत् नेपालले बेच्नेछ । नेपालले यसअघि ४५२ मेगावाट बिजुली बेच्नका लागि अनुमति पाएको थियो ।
नेपालले अहिले महेन्द्रनगर–गड्डाचौकी प्रसारणलाइनबाट ७० मेगावाट र ढल्केबर–मुजफ्फरपुर प्रसारणलाइनबाट ११० मेगावाट गरी १८० मेगावाट बिजुली बेच्नका लागि अनुमति पाएको नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रवक्ता सुरेश भट्टराईले जानकारी दिए । भारतले यो बिजुली हरियाणा राज्यका लागि लैजान लागेको हो ।
माथिल्लो चमेलिया र माथिल्लो कालंगागाड जलविद्युत् आयोजनाको ७० मेगावाट बिजुली महेन्द्रनगर–गड्डाचौकी प्रसारणलाइनबाट भारतमा जानेछ भने सोलुखोला (दूधकोशी) र दोर्दीखोला जलविद्युत् आयोजनाको बिजुली ढल्केबर–मुजफ्फरपुर प्रसारण लाइनबाट जानेछ ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार महेन्द्रनगरबाट जाने बिजुली इन्डियन इनर्जी एक्सचञ्ज (आइइएक्स) मा बिक्री हुनेछ भने ढल्केबर मुजफ्फरपुरबाट जाने बिजुली प्रतियुनिट आठ रूपैयाँ ४० पैसा अर्थात् ५.२५ भारतीय रूपैयाँमा बिक्री हुनेछ ।
आइइएक्समा बिजुली बेच्न बोलकबोल प्रक्रियाबाट हरेक दिन फरक–फरक दरमा बिजुलीको मूल्य निर्धारण हुने गरेको छ ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र एनटिपिसी विद्युत् व्यापार निगमबीच केही समयअघि भएको मध्यमकालीन विद्युत् व्यापार सम्झौताले प्रतियुनिट ५.२५ भारतीय रूपैयाँमा २०० मेगावाटसम्म बिजुली खरिद बिक्री गर्ने सम्झौता गरेको छ ।
नेपालले सोलुखोला (दूधकोशी) आयोजनाको ८३.४२ मेगावाट, सुपर मादी हाइड्रोपावरको ४२.६८ मेगावाट, मिस्त्री खोला जलविद्युत् आयोजनाको ४०.७४ मेगावाट, दोर्दी खोला जलविद्युत् आयोजनाको २६.१९ मेगावाट र अपर चाकु ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको ६.६७ मेगावाट बिजुली भारत पठाउने भने पनि सोलुखोला र सुपरमादीले मात्रै अनुमति पाएका छन् ।
