नाम मेरो निरुता खत्री देउडा गीत गाउन्या
क्या राम्रो अछामी चाला गुन्या चोली लाउन्या !
सानैछ न भन्या हुन्छ कर्णाली बबैलाई
भेटघाट नभया पन सम्झना सबैलाई !!
२६ डिसेम्बर २०२१ मा पोस्ट भएको यो स्टाटसमार्फत निरुताले आफ्नो परिचय दिन खोजेकी छन्, देउडा भाकामा । यसबाट बुझ्न सकिन्छ देउडाप्रति उनको लगाव कति छ भन्ने । त्यो लगावलाई उनले स्टाटसमा मात्रै सीमित गरेकी छैनन्, बरु देउडा गीत संगीतलाई नै आफ्नो कार्यक्षेत्र बनाएकी छन् । देउडा गीत संगीतको प्रवद्र्धनमा आफूलाई समर्पित गरेकी छन् ।
देउडा सुदूरपश्चिमको मौलिक र चर्चित भाका हो । सूदूरको पहिचान बनेको यो भाका नेपाली संगीत क्षेत्रमा स्थापित छ । विविधतायुक्त नेपाली गीत संगीत क्षेत्रलाई सम्पन्न बनाउन देउडा भाकाले खेल्दै आएको भूमिकालाई कसैले नकार्न सक्दैन । सुदूरपश्चिमको यो भाका अहिले नेपालभित्र मात्र सीमित छैन, विश्वभरका नेपालीमाझ लोकप्रिय बन्दै गएको छ । देउडालाई यो स्थितिमा ल्याउन धेरैको योगदान छ, जसमध्येकी एक हुन् निरुता ।
अछामकी निरुताले अहिले चर्चित देउडा गायिकाको परिचय बनाइसकेकी छन् । अछाम क्षेत्र नम्बर २ भरिकै एकली गायिकाको रुपमा उनलाई चिनिन्छ । त्यसैले त्यस क्षेत्रका युवामाझ उनी उदाहरणीय पात्र पनि बनेकी छन् । झ्याउरे गीतबाट गायन यात्रा प्रारम्भ गरेकी निरुता देउडासँगै लोकदोहोरी पनि गाउँछिन् । लोकदोहारी क्षेत्रमा पनि आफ्नो पहिचान बनाइसकेकी छन् । तर उनलाई धेरैले चिन्ने भनेको देउडा गीतबाटै हो । निरुता स्वयं पनि आफूलाई देउडाले नै कलाकारितामा स्थापित गराएको स्वीकार गर्छिन् ।
अछाम जिल्लाको ढकारी गाउँपालिका–२ मा जन्मिएकी निरुताको बाल्यकाल गाउँमै बित्यो । विद्यालय तहको पढाइ गाउँमै र प्लस टु सदरमुकामबाट पूरा गरिन् । त्यसैले देउडासँग राम्ररी भिज्न पाइन् । सयौं गीतमा स्वर दिइसकेकी उनी लोक देउडा विधाकी एक प्रतिभाशाली गायिकाको रुपमा चिनिन्छन् । निरुताले लोक देउडा भाकालाई थप उचाइमा पु¥याएकी छन् ।
उनका गीतहरुमा मौलिकता झल्किएको हुन्छ । मौलिकतामा मान्छेको अस्तित्व जोडिने उनी बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘मैले गाएको हरेक गीत हाम्रो जन्मभूमि अछामको समृद्धि र सौन्दर्यको सम्मान हो ।’ जब उनको गीतका धुनहरु गुञ्जिन्छन्, तब अछामको आत्मा संगीतको शक्तिले जीवित हुने उनको विश्वास छ । अछाम क्षेत्र नं. २ बाट गीत संगीतमा औपचारिक रुपमा संलग्न हुने पहिलो महिला गायिका भएकोमा गर्व गर्छिन् उनी ।
संगीतको संसारमा निरुताको यात्रा बाल्यकालबाटै सुरु भयो । उनी सानैबाट गीत संगीत भनेपछि हुरुक्कै हुन्थिन् । गीत गाउने उनको जोश समयसँगै बलियो हुँदै गयो । उनी गाउँमा हुने विभिन्न विद्यालयका कार्यक्रमहरु र मेलाहरुमा गीत गाउने गर्थिन् । त्यसैले, उनको लक्ष्य पनि यसै क्षेत्रतिर मोडियो । गीत संगीतप्रतिको लगावका साथ हुर्किएकी निरुतालाई अहिले यही पेसाले नाम र दाम दिइरहेको छ । प्रकृतिले शान्त सुन्दर अछामदेखि कोलाहलयुक्त काठमाडौंसम्म अहिले उनको मनमोहक गीतका धुनहरु बज्ने गर्छ । ढकारीको दुर्गम गाउँदेखि काठमाडौंको भीडभाडसम्मको उनको यात्रा संगीत प्रेमकै कारण सम्भव भएको हो । संगीतप्रतिको लगावलाई अँगालेर हिँडेकी उनको गीतले अहिले देश तथा विदेशका संगीतप्रेमी नेपालीहरुको मन जित्न सफल भएको छ । आफ्नो प्रारम्भिक वर्षहरुमा गायिका बन्न देखेको सपना उनले साकार त पारेकी छन् नै साथमा श्रोता–दर्शकको माया पनि कमाएकी छन् । बाल्यकालमा गायिका बन्ने सपना देख्ने, गुनगुनाउनेदेखि सफल गायिकासम्मको उनको यात्रा यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्न चाहनेहरुका लागि प्रेरक बन्नेछ ।
निरुताको खेल जीवन
सांगीतिक क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि उनी खेलकुदमा जमेकी थिइन् । उनले खेलजीवनमा पनि राम्रै प्रदर्शन गरिन् । खेलकुदमा विशेषगरी भलिबल र एथलेटिक्समा लागेकी थिइन् । जिल्लाको टोलीबाट क्षेत्रीय प्रतियोगिताहरुमा भाग लिइन् । विभिन्न पुरस्कार र उपाधि त्यतिबेलै उनले हासिल गरेकी थिइन् । तर, बाल्यकालदेखि गीत संगीतसँग नजिकिएकी उनको आत्मा संगीतको लयमा गुञ्जिरहेको थियो । त्यही संगीतमोह अर्थात् गायिका बन्ने सपनाले उनलाई खेलकुद क्षेत्रबाट अलग गरायो ।
उनले गायिका बन्ने लक्ष्य पूरा गर्न खेलजीवनलाई पूर्णविराम दिइन् । उसो त त्यो समयमा खेलकुदमा लागेकोमा परिवार पनि खुसी थिएनन् । हातखुट्टा भाँच्न किन उफ्रेर हिँडेको भन्थे । उनी आफैंले पनि त्यसमा भविष्य देखेकी थिइनन् । किनभने खेलकुदमा उनलाई गाइड गर्ने कोही थिएन । उनकै शब्दमा ‘राजनीतिक पहुँच’ चाहिन्थ्यो खेलकुदमा अगाडि बढ्न । त्यो पहुँच उनीसँग थिएन ।
निरुताको आरजे जीवन
निरुताले संगीतप्रतिको आफ्नो इच्छा पूरा गर्न खेलकुद क्षेत्रबाट अलग भई एक स्थानीय रेडियो स्टेसनमा रेडियो जकी (आरजे) का रुपमा काम गर्न थालिन् । उनले रेडियो सोसाइटी र रेडियो डोटीमा काम गरिन् । दुई वर्षसम्म उनले आफ्नो मनमोहक आवाजले श्रोताहरुलाई मनोरञ्जन दिइन् । तर, उनको रेडियो करिअरको बीचमा पनि गायिका बन्ने सपना कहिल्यै टुटेन । जुन उनको हृदयमा दृढतापूर्वक कोरिएको थियो । गीत रेकर्ड गर्ने आफ्नो सपनालाई पछ्याउँदै काठमाडौं आइपुगिन् । परम्परागत झ्याउरे विधामा आफ्नो जीवनको पहिलो गीत रेकर्ड गरिन् २०७३ सालमा । गीत श्रोताहरुले मन पराए । जसले उनलाई थप हौसला दियो ।
झ्याउरे गीत सफल भएलगतै उनलाई देउडा विधाको गीत गाउने प्रस्ताव आयो । पहिलोपटक देउडा रेकर्ड गर्दा स्टुडियोमा निकै गाह्रो भएको उनले सुनाइन् । तर, त्यही गीतले उनलाई स्थापित गराइदियो ।
फेसबुकमा भाइरल बनेपछि...
निरुतालाई यहाँसम्म ल्याइपु¥याउन सामाजिक सञ्जालले पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ । एक दिन देउडा गीत फेसबुकमा लाइभ गाउने निर्णय गरिन् । उनले सोचेकी थिइनन्, लाइभमा गाएको गीत भाइरल बन्ला भनेर । फेसबुकमा गाएको देउडा एकाएक भाइरल बन्यो । त्यसमा प्रशंसाको वर्षा नै भयो । देउडामा नयाँ गायिका देखिइन् भनेर धेरैले प्रशंसा गरे । त्यसपछि देउडा गीत गाउने प्रस्ताव निरन्तर आए । अन्ततः देउडाले नै उनलाई संगीत उद्योगमा स्थापित गरेको उनी बताउँछिन् ।
आजसम्म उनले लोकदोहोरी र देउडा गरी ३०० भन्दा बढी गीतमा स्वर दिइसकेकी छन् । आफ्नै शब्द र संगीतमा पनि धेरै गीत रेकर्ड गराइसकेकी छन् । यस यात्रामा उनले विभिन्न अवार्डसमेत हात पारेकी छन् । एपेक म्युजिक अवार्ड, रारा म्युजिक अवार्ड, जीवन्त म्युजिक अवार्ड जस्ता थुप्रै अवार्ड उनले पाएकी छन् । संगीतकै यात्रामा उनले विभिन्न जिल्लाको भ्रमण गरेकी छन् । भारतका विभिन्न स्थानमा पुगिन् सांगीतिक कार्यक्रमका लागि । हालै सुदूपश्चिम नेपाली समाज दक्षिण कोरियाद्वारा आयोजित वनभोज तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा भाग लिएर उनी फर्किएकी छन् ।
धुलाम्मे खेलकुद मैदानदेखि संगीतको ज्वलन्त चरणसम्मको उनको यात्रा, उनको जोस, उनले देखेको सपना अनि सपनालाई साकार पार्न गरेको संघर्ष उदाहरणीय छ । खेलाडी, आरजेदेखि एक कुशल गायिकासम्मको यात्रा तय गर्न निकै मिहेनत गर्नुपरेको अनुभव सुनाउँछिन् ।
निरुताले संगीत उद्योगबाहेक अरु सोचेकी छैनन् । यही क्षेत्रमा आफूलाई समर्पित गर्ने प्रतिबद्धता छ उनको । अविवाहित उनलाई अब विवाहका लागि दबाबसमेत बढ्न थालेको छ । छोरीलाई सानैमा विवाह गरेर पठाउने समाजबाट आएकी उनी आफूलाई विद्रोही ठान्छिन् । किनकि उनको उमेरका अविवाहित छोरी त्यहाँ अहिले पनि भेटिँदैन ।
‘गाउँका अरु छोरीहरुभन्दा म फरक कर्ममा हिँडेकी छु । अहिलेसम्म परिवारको साथ छ । ढिला हुन लाग्यो अब बिहे गर भन्न थाल्नुभएको छ । त्यसैले अबचाहिँ विवाहबारे सोच्न थालेकी छु, हेरौं मलाई बुझ्ने मान्छे भेटि पो हाल्छन् कि !,’ निरुताले विवाहको प्रसंग टुंग्याइन् ।
