काठमाडौं– भाषा आयोगले मुलुकभर बोलिनेमध्ये २३ वटा भाषा संकटापन्न अवस्थामा रहेको बताइएको छ । उक्त भाषा बोल्ने व्यक्तिको कुल संख्या एक हजार जनाभन्दा कम रहेको आयोगले जनाएको हो ।
आयोगले नेपालका ३७ वटा भाषाको संरक्षणमा काम सुरु गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसका अवसरमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, आयोग र संयुक्त राष्ट्र संघीय शैक्षिक वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक संगठन (युनेस्को) ले आइतबार आयोजना गरेको ‘मातृभाषा र मातृभाषा साहित्यसम्बन्धी विचार गोष्ठी’ मा ३७ भाषामध्ये २३ भाषा संकटापन्न अवस्थामा पुगेको जानकारी गराइएको छ ।
कार्यक्रममा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै आयोगका अध्यक्ष डा लवदेव अवस्थीले विश्वविद्यालय अनुदान आयोगको सहकार्यमा वृत्ति दिएर ती भाषा संरक्षणका काम सुरु गरेको बताएका छन् । सो अवसरमा डा.बालकृष्ण बलले भाषा अनुवादको यान्त्रिक प्रक्रिया, डा.सोमबहादुर धितालले ‘धिमाल भाषा र संस्कृतिको सम्बन्ध’ एवं सुलोचना मानन्धरले ‘नेपालका विभिन्न मातृभाषामा प्रचलित लोककथा, जनजीवन तथा वातावरणबीचको सम्बन्ध’ का बारेमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै मातृभाषा संरक्षणमा अझै धेरै काम गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए ।
कार्यक्रममा प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले इन्द्रेणीमय विविधता बोकेको समाजमा सबै मातृभाषाको संरक्षण गर्न सहयोग पुगोस् भनी कार्यक्रम आयोजना गरिएको बताएका थिए । इतिहासमा विविधततालाई नचिन्दा द्वन्द्व भएको सुनाउ“दै उनले अब त्यस्तो हुन नदिन यस्ता कार्यक्रमले योगदान गर्ने बताए ।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका सचिव महेश्वर न्यौपानेले संविधानमा व्यवस्था भएअनुसार मातृभाषामा शिक्षा दिन सबै खाले पूर्वाधार एवं जनशक्तिको व्यवस्थापन हुनुपर्नेमा जोड दिएका थिए । मातृभाषा संरक्षणमा तीनै तहका सरकारबीच समन्वय हुनुपर्नेमा उनको जोड छ । प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव जगतप्रसाद उपाध्यायले मातृभाषामा शिक्षा दिन विभिन्न विश्वविद्यालय एवं सरोकार भएका निकायस“ग समन्वय गर्नुपर्ने धारणा राखे । विश्वमा १५ दिनमा दुईवटा भाषा लोप हुने गरेको तथ्य अध्ययनबाट सार्वजनिक भएकाले त्यसो हुन नदिन सरोकार भएका निकायले काम गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
कार्यक्रममा युनेस्कोका प्रतिनिधि निर्जना शर्मा, बंगलादेशी राजदूतावासका प्रतिनिधि इसरत जहा“, प्रतिष्ठानका प्राज्ञ योगेन्द्रप्रसाद यादवलगायतले मातृभाषाको संरक्षणका लागि सरोकार भएका निकायस“गको समन्वयमा निरन्तर सहकार्य हुने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाले सन् १९९९ मा घोषणा गरी २१ फेब्रुअरी २००० देखि अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस मनाउन सुरु गरेको हो ।
