काठमाडौं– कोरोना भाइरसको संक्रमण बढ्दै जाँदा सर्वसाधारणमा लकडाउनको त्रास बढेको छ । कोरोना महामारीको तेस्रो लहर बढेसँगै लकडाउन भएर सर्वसाधरणको दैनिकी प्रभावित हुने त्रास फैलिएको छ । सरकारले विद्यालय र भेलालगायतका कार्यक्रम गर्न रोक लगाएपछि सर्वसाधरणमा लकडाउन हुने त्रास बढेको हो । सरकारले कोरोना महामारीको पहिलो लहरमा पूर्ण रूपमा लकडाउन गरेको थियो । तर, दोस्रो लहरका बेला भने आंशिक रूपमा निषेधाज्ञा जारी गरिएको थियो । त्यसबेला लकडाउनको विकल्पको रूपमा स्मार्ट लकडाउनको अवधारणा अघि सारिएको थियो ।
यसपटक पनि सरकारले स्मार्ट लकडाउनको अवधारणालाई कार्यान्वयमा लैजाने तयारी गरेको छ । कोरोना भाइरसको संक्रमण बढ्दै गएपछि आगामी १५ माघसम्म विद्यालय बन्द गर्न निर्देशन दिएको छ । साथै २५ जनाभन्दा बढीको उपस्थिति हुने सभा, गोष्ठी तथा सबै सार्वजनिक कार्यक्रमहरू बन्द गराएको छ । सम्भावित कोरोना भाइरसको तेस्रो लहरलाई मध्यनजर गर्दै गएको सोमबार गृहमन्त्रालयले सबै जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूमार्फत् संक्रमणको रोकथाम र नियन्त्रणका लागि ८ बुँदे आदेश जारी गरेको छ ।
काठमाडौं उपत्यकामा कोरोना संक्रमण बढेसँगै स्थानीय प्रशासनले कडाइ गरेको छ । मंगलबार उपत्यकाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरूको बैठकले ‘स्मार्ट लकडाउन’सहित कडाइ गर्ने निर्णय गरेको हो । ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी घनश्याम उपाध्यायले सिसिएमसिसी र गृह मन्त्रालयको सर्कुलर अनुसार आर्थिक गतिविधि र आवागमन नरोक्ने गरी स्मार्ट लकडाउन कार्यविधिअनुसार आदेश जारी गरिएको बताए ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंको सूचनाअनुसार सार्वजनिक स्थलमा मास्कको प्रयोग अनिवार्य गर्ने, साबुन पानीले हात धुने जस्ता स्वास्थ्य मापदण्डको पालना अनिवार्य गराउने उल्लेख छ । यस्तै भीडभाड तथा राजनीतिक गतिविधिमा रोक लगाउने, सार्वजनिक ठाउँमा २५ जना भन्दा बढी भेला हुन रोक लगाउने, सार्वजनिक स्थलमा जाँदा माघ ७ देखि खोप लगाएको कार्ड देखाउनुपर्ने, माघ १५ सम्म विद्यालय गर्नेलगायत निर्णय भएको छ ।
यही निर्णयलाई ललितपुर र भक्तपुरका जिल्ला प्रशासन कार्यालयले पनि लागू गरेका छन् । मंगलबार मुलुकभर कुल २ हजार ४४४ जनामा कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको छ । मन्त्रालयका अनुसार पिसिआर र एन्टिजेन गरी १० हजार ६४८ जनाको पिसिआर परीक्षण गर्दा १ हजार ९ ८१ जना र ४ हजार ३८५ जनाको एन्टिजेन गर्दा ४६३ जना गरी २ हजार ४४४ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको हो । यो अवधिमा एकजनाको मृत्यु भएको छ भने ३१३ जना कोरोनाबाट संक्रमणमुक्त भएका छन् ।
मंगलबार थपिएसँगै नेपालमा कोरोना संक्रमितको कुल संख्या ९ लाख ३३ हजार ८९४ पुगेको छ । योसँगै नेपाल मृत्यु हुनेको संख्या ११ हजार ६०७ पुगेको छ भने ८ लाख १४ हजार ७९८ जना संक्रमणमुक्त भएका छन् । मन्त्रालयका अनुसार हाल देशभर सक्रिय संक्रमितको संख्या ९ हजार ५२२ जना रहेका छन् । जसमध्ये ८ हजार ८६७ जना होम आइसोलेसनमा रहेका छन् भने ६५५ जना संस्थागत आइसोलेसनमा रहेका छन् । कोरोनाका बिरामीमध्ये ९३ जना आइसियु र १९ जना भेन्टिलेटरमा उपचाररत छन् । यस्तै, १० वर्ष मुनिका ४० बालबालिकामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ भने ११ देखि २० वर्ष उमेर समूहका १७५ जना कोरोना संक्रमित थपिएका छन् ।
पछिल्लो समय कोरोना भाइरसबाट संक्रमितको संख्या तीव्र गतिमा बढेपछि सरकारले सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार १९ पुसमा कूल परीक्षणमध्ये २.६ प्रतिशतमा रहेको संक्रमण २६ पुसमा १२.७ प्रतिशत पुगेको छ । यस्तै २५ पुसमा कूल परीक्षण गरेकोमध्ये ९.२ प्रतिशतमा संक्रमण दर रहेको थियो । २० पुसमा ४.२, २१ पुसमा ४.३, २२ पुसमा ४.५, २३ पुसमा ६.५ र २४ पुसमा ७.१ प्रतिशत कूल संक्रमण दर रहेको थियो । स्वास्थ्य तथा जनसंया मन्त्रालयले संक्रमणकै कारणले अहिलेसम्म नै बन्दाबन्दी (लकडाउन)को अवस्थामा पुगिहाल्ने कुनै निर्णय गरेको छैन । मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा समीरकुमार अधिकारीले अहिलेको अवस्थामा बन्दाबन्दी गरिहाल्ने सोच मन्त्रालयको नभएको बताएका छन् । बन्दाबन्दीको बारेमा छलफल नै नभएको जानकारी दिँदै उनले अहिले संक्रमणका रोकथाम र नियन्त्रणमा ध्यान दिने बताए ।
मन्त्रालय जुन क्षेत्रमा संक्रमणको दर बढी हुन्छ सोही क्षेत्रमा मात्र स्मार्ट लकडाउन गर्ने तयारीमा रहेको स्रोतको भनाइ छ । उनका अनुसार मन्त्रालयले ‘स्मार्ट लकडाउन’ गर्ने अधिकार सम्बन्धित जिल्लाको जिल्ला कोभिड–१९ संकट व्यवस्थापन केन्द्रलाई दिएको छ । जिल्ला र स्थानीय तहमा कति संक्रमितसम्मलाई उपचार गर्न सकिन्छ त्यसको पनि अब लेखाजोखा हुनुपर्ने अवस्था छ । मन्त्रालयले सम्भावित जोखिम रोक्नका लागि खोप अभियानलाई तीव्रता दिएको छ । प्रतिदिन पाँच लाख जनालाई खोप लगाउन सक्ने क्षमता मन्त्रालयसँगै रहेको छ । मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा अधिकारीले तेस्रो लहरलाई रोकथाम र नियन्त्रण गर्नका लागि खोप अभियानलाई जनताको घरदैलोसम्म पुर्याइरहेको बताएका छन् । उपत्यका बालबालिकालाई पनि खोप दिन थालिएको छ । १२ देखि १७ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकालाई आइतबारदेखि नै खोप दिन थालिएको हो । भक्तपुरमा आइतबारदेखि र काठमाडौं र ललितपुर जिल्लामा मंगलबारदेखि उक्त उमेर समूहका बालबालिकालाई खोप दिन थालिएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
मन्त्रालयले यही पुस मसान्तभित्र लक्षित सबैलाई खोप लगाएपछि बुस्टर डोज दिने भएको छ । बुस्टर डोज अग्रपंक्तिमा काम गर्नेलाई माघको पहिलो हप्ता र ६० वर्ष भन्दामाथिका ज्येष्ठ नागरिक तथा गम्भीर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका, सक्रिय क्यान्सरका रोगी, अंग प्रत्यारोपण गरेका बिरामी, एचआइभी भएका बिरामी, उपचारको क्रममा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम गराउने औषधि सेवन गरिरहेका बिरामीलाई माघको दोस्रो हप्तादेखि बुष्टर डोज दिने भएको हो ।
सरकारले पहिलेको अनुभवबाट पाठ सिकेर अहिले सम्भावित तेस्रो लहरको जोमिख हुननदिन अस्पताललाई तयारी अवस्थामा राखेको छ । उपत्यकाका र देशभरिका अस्पताललाई अक्सिजन, सघन उपचार कक्ष (आइसियु), हाई डिपेन्डेन्सी युनिट (एचडियु), भेन्टिलेटर, आइसोलेसनको तयारी अवस्थामा राखेको मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा अधिकारीले बताएका छन् । हालसम्म सघन उपचार कक्ष दुई हजार ७९७, भेन्टिलेटर एक हजार ८, एचडियु तीन हजार ८४६ उपलब्ध छन् । यस्तै अक्सिजन सिलिण्डर १३ हजार ९३९, अक्सिजन कन्सन्टे«टर ६९३ रहेका छन् । यसैगरी २५ अक्सिजन टयाङ्कमा १९ वटार १०७ मध्ये ८७ अक्जिसन प्लान्ट सञ्चालनमा आइसकेको छ । उपत्यकामा दुई हजार ४९४ आइसोलेशन शैय्या, ३२४ एचडियु, ४४५ आइसियु र २५४ भेन्टिलेटर रहेका छन् ।
(प्रशिक्षार्थी पत्रकार)
