काठमाडौं– काठमाडौं महानगरपालिकाले विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको सांस्कृतिक गतिविधिमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएको पूर्वकुमारी, पूर्वगणेश र पूर्वभैरवलाई श्रीपद भत्ता दिने परम्परालाई निरन्तरता दिएको छ ।
काठमाडौं महानगरपालिका हनुमानढोका संरक्षण कार्यक्रमले पूर्वकुमारी नौ जना, पूर्वगणेश सात जना र पूर्वभैरव आठ जनालाई श्रीपद भत्ता दिने व्यवस्थालाई निरन्तरता दिने जनाएको छ । पूर्वकुमारीलाई मासिक रु १५ हजार र पूर्वगणेश एवं भैरवलाई रु १२/१२ हजार भत्ता दिन लागिएको हो । हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको सांस्कृतिक गतिविधिमा सहयोग गरेर योगदान दिएबापत ०६९ सालदेखि सहयोग दिन सुरु गरिएको दरबार संरक्षण कार्यक्रमका प्रमुख रोशन शाक्यले जानकारी दिएका छन् ।
प्रमुख शाक्यका अनुसार सुरुमा पूर्वकुमारीलाई मासिक रु १२ हजार र पूर्वगणेश एवं भैरवलाई रु आठ/आठ हजार भत्ता दिने गरिन्थ्यो । आर्थिक वर्ष ०७७÷७८ देखि सहयोग बढाएर रु १५ हजार र रु १२/१२ हजार पु¥याइएको उनले जानकारी दिएका छन् । उक्त भत्ता रकमलाई पूर्ववत अवस्थामै निरन्तरता दिन लागिएको उनको भनाइ छ । इन्द्राजात्रालगायत हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा हुने विभिन्न सांस्कृतिक गतिविधिमा कुमारी, गणेश र भैरवको भूमिका तोकिएको हुन्छ । बहालमा रहेकी कुमारीलाई भने मासिक रु ५० हजार भत्ता दिइन्छ । यसैगरी बहालमा रहेका गणेश र भैरवलाई रु ३०/३० हजार भत्ता दिने गरेको दरबार संरक्षण कार्यक्रमले जनाएको छ । पहिले वार्षिक भत्ता एकैपटक दिने गरेकामा कोरोनाकाल पछि भने छ/छ महिनामा दिन थालिएको छ । कोरोनाकालपछि हनुमानढोका दरबार क्षेत्रका पर्यटक काउन्टर बन्द भएपछि आम्दानी नभएर दुई किस्तामा भत्ता दिन थालिएको हो ।
महानगरपालिकासँग ऋण लिएर भए पनि पूर्व कुमारी, गणेश र भैरवलाई श्रीपद भत्ता दिने कामलाई निरन्तरता दिइएको कार्यक्रमका लेखा अधिकृत सुन्दरकाजी थुयाजुले बताएका छन् । कार्यक्रमको प्रमुख आय स्रोत नै हनुमानढोका क्षेत्रमा आउने पर्यटकको शुल्क हो । ०७६ साल चैतदेखि पर्यटकका लागि रोक लागेकामा गत साउनदेखि खुला गरिएको थियो । हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको मूर्त एवं अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका लागि महानगरपालिकाले १ भदौ ०५८ देखि कार्यक्रमको सुरुआत गरेको हो ।
गद्दी बैठक खुला गरिँदै जिर्णोद्वार कार्य सम्पन्न भएसँगै वसन्तपुरमा रहेको ऐतिहासिक गद्दी बैठक सर्वसाधारणका लागि पनि खुला गरिने भएको छ । यही १६ पुसदेखि सर्वसाधारणका लागि उक्त गद्दी बैठक खुला गरिन लागेको हो । भूकम्पका कारण आंशिक क्षति भएको गद्दी बैठक जिर्णोद्धार सम्पन्न भइसकेको छ । मर्मतपछि ऐतिहासिक उक्त बैठक ग्यालरीसहित सञ्चालन गर्न लागिएको हो । लरीमा पृथ्वीनारायण शाहले एकीकरण गरेदेखि हालसम्म आइपुग्दा राजनीतिक परिवर्तका विषय समेटेर विभिन्न कालखण्डका लिखित दस्तावेज राखिने हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाले जानकारी गराएको छ ।
यस अवधिका प्राप्त गर्ने सके जतिका फोटो पनि अवलोकनका लागि ग्यालरीमा राख्ने तयारी भइरहेको हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाका प्रमुख सन्दीप खनालले जानकारी दिएका छन् । प्रमुख खनालका अनुसार उक्त ऐतिहासिक कागजात विद्यार्थी, अवलोकनकर्ता र अनुसनधानकर्ताका लागि महत्वपूर्ण दस्तावेज हुने विश्वास लिइएको छ । जिर्णोद्वारपछि तत्काल खोल्ने भनिए पनि केही आन्तरिक तयारी गर्नुपर्ने भएकाले केही समय लागेको बताइएको हो । ‘सांस्कृतिक धरोहर’समेत रहेको बैठक सर्वसाधरणका लागि खुला हुँदा यसको झनै महत्व बढ्ने उनले बताए । भूकम्पबाट क्षति भएको गद्दी बैठकको तीन वर्षअगावै जीर्णोद्धार सकिएको सम्पन्न भएको थियो ।
गद्दी बैठक काठमाडौं दरबार क्षेत्रमा अवस्थित छ । हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरबार क्षेत्रमा रहेका अन्य ऐतिहासिक भवन र मन्दिर राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीर विक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन् । त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्वपूर्ण स्मारक छन् । त्यस क्षेत्रमा तलेजु मन्दिर, जगन्नाथ मन्दिर, शिवपार्वती मन्दिर, ठूलो घन्टा, कालभैरव, मैजुदेवल, कुमारीघर, वसन्तपुर दरबार, गद्दी बैठक, काष्ठमण्डपलगायत महत्वपूर्ण स्मारक रहेका छन् ।
