काठमाडौं– वर्षात्मा जमिनमुनीको पानीले केही राहत मिले पनि हिउँदमा काठमाडौं उपत्यकामा पानीको हाहाकार हुने गरेको छ । एउटै घरमा धेरै परिवार बस्ने तथा जनसंख्याको अधिक चापका कारण पानीको हाहाकार हुने गरेको हो । काठमाडौं उपत्यकामा हाल पानीको मागभन्दा जम्माजम्मी एक तिहाई मात्र पानी आपूर्ति हुने गरेको छ । उपत्यकामा दैनिक करिब ४३ करोड लिटर पानीको माग भए पनि काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले त्यसको एक तिहाईभन्दा कम अर्थात् करिब १३ करोड लिटर मात्र उत्पादन तथा वितरण गरिरहेको छ । मागभन्दा आपूर्ति अत्यन्तै थोरै भएकाले पानीको हाहाकार हुने अवस्था सिर्जना भएको हो ।
हिउँदको सुरुआतमा १३ करोड लिटर पानी वितरण नगर्ने लिमिटेडले अझ सुख्खायाममा त्यो भन्दा पनि कम मात्र पानीको आपूर्ति गर्ने गरेको छ । पुस, माघ र फागुनमा दैनिक १३ करोड लिटर पानी दिन सकिए पनि चैत र वैशाखमा भने दैनिक ११ करोड लिटर पानी मात्र वितरण हुने गरेको लिमिटेडले जनाएको छ । वर्षायाममा भने करिब १६ करोड लिटर पानी वितरण हुने गरेको छ । सुक्खा मौसम लागेसँगै काठमाडौं उपत्यकामा खानेपानीको अभाव हुन्छ । पुसपछि उपत्यकाका स्रोतको पानी कम हुँदै जान थालेपछि खानेपानीको समस्या हुने गरेको हो । धारामा पानी नआएपछि उपत्यकावासी वैकल्पिक व्यवस्था गर्न बाध्य हुन्छन् । लिमिटेडले उपत्यकामा दुई लाख ३७ हजार धारा जडान गरेको प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईले बताए । चोरीका धारा पनि बेला बेलामा भेटिने गरेको उनको भनाइ छ ।
काठमाडौं उपत्यकामा सुन्दरीजल, महादेवखोला, नक्खु मुहान, शेषनारायण, हिटीटोल, सातमूल, कुटुरी, देवकी वासुकी, बल्खुखोला, मूलडोल, चारघरे, विष्णुमती, पाँचमाने, छहरे, अल्ले, महादेवखोलालगायत स्थानबाट पानी संकलन गरेर प्रशोधन गरी वितरण हुने गरेको छ । यी स्रोतमध्ये सबैभन्दा बढी वाग्मती नदीको पानी सुन्दरीजलमा संकलन गरी वितरण हुन्छ । प्राकृतिक स्रोतबाट संकलन गरेको पानीले नपुग्ने भएपछि केही स्थानमा भूमिगत पानी निकालेर पनि वितरण हुने गरेको छ । हाल उपत्यकामा करिब ८० स्थानमा लिमिटेडले भूमिगत पानी निकालेर प्रशोधन गरी वितरण गर्छ । यसै वर्ष करिब एक करोड लिटर पानी भूमिगत स्रोतबाट थप गर्ने तयारीमा लिमिटेड लागेको प्रवक्ता राईले जानकारी दिएका छन् ।
उपत्यकामा बर्सेनि करिब १० प्रतिशत पानीको माग थपिने गरेको एक अध्ययनले देखाएको छ । बढ्दो जनसंख्या, घर÷भवनलगायत भौतिक संरचनाको निर्माणमा वृद्धि र प्राकृतिक स्रोत सुक्न थालेपछि पिउने पानीको अभाव हुन थालेको बताइएको छ । काठमाडौं उपत्यका खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डले लिमिटेडलाई ३० वर्षका लागि उपत्यकामा पानी वितरणको व्यवस्था गर्ने गरी सम्झौता गरेको छ । यसका लागि लिमिटेडले बोर्डलाई महसुलको दुई प्रतिशत शुल्क बुझाउनुपर्छ । बोर्डको सम्पत्तिको भने छुट्टै शुल्क बुझाउने व्यवस्था सम्झौतामा गरिएको छ । १ फागुन ०६४ देखि बोर्डले लिमिटेडलाई उपत्यकामा पानी व्यवस्थापनको जिम्मेवारी दिएको हो ।
पछिल्लो पटक मेलम्ची आयोजना सम्पन्न भएपछि काठमाडौंमा पानीको अभाव नहुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, गत १ असारमा आएको बाढीले मेलम्ची खानेपानीको आयोजनास्थलमै क्षति पु¥याएपछि यसवर्षको हिउँदमा मेलम्चीको पानी खाने काठमाडौंबासीको चाहाना अधुरै रहने भएको छ । बाढीले क्षतिग्रस्त आयोजनाको पुनर्निर्माणको काम कहिले सकिन्छ भन्नेबारेमा प्राविधिकहरू नै अन्यौलमा छन् । यो वर्ष मेलम्चीको पुनर्निर्माण सम्पन्न हुने संभवना कमजोर रहेको बताइएको छ ।
