काठमाडौं– करिब दुईसातादेखि काठमाडौं उपत्यकाको फोहोर व्यवस्थापन हुननसक्दा दुर्गन्ध फैलिएको छ । गर्मी मौसममा फोहोर व्यवस्थापन हुन नसक्दा विभिन्न प्रकारका रोगको संक्रमण बढ्ने जोखिम बढ्दै गएको छ । उपत्यकाको फोहोर व्यवस्थापन हुँदै गरिँदै आएको नुवाकोटको सिसडोल जाने बाटो पहिरोका कारण अवरुद्ध हुँदा र ल्याण्डफिल्ड साइट भरिदा उपत्यकाको फोहोर उठ्न नसकेको हो ।
फोहोर व्यवस्थापनमा समस्या भएपछि गत सोमबार नै काठमाडौं महानगरपालिकाले सूचना जारी गर्दै एक हप्ता फोहर घरबाहिर ननिकाल्न नागरिकलाई आग्रह गरिसकेको छ । महानगरपालिकाले घरको फोहोर बाहिर ननिकाल्न आग्रह गरेपछि घरभित्रै फोहोर राखेर दुर्गन्ध सहनुपर्ने बाध्यता सिर्जना भएको छ । घरधनीभन्दा बढी डेरामा बसेकाहरूलाई समस्या परिरहेको छ । दुई हप्तादेखि तीन हप्तासम्मको फोहोर कोठाभित्रै राख्नुपर्ने समस्या आइपरेपछि कतिपयले राति चोक, सडक र नदी किनारमा फोहोर फालिदिँदा सहरमा सरुवा रोगको महामारी फैलिने जोखिम बढेको हो ।
महानगरपालिकाका अनुसार निरन्तर पानी परिरहेकाले अझै केही दिन फोहर व्यवस्थापनमा समस्या हुनसक्ने छ । ‘केही दिनदेखि साविकझै फोहर उठ्न सकेको छैन, वर्षाको समय भएकाले अन्य समयभन्दा बढी फोहोर उत्पादन हुने गर्दछ, सकेसम्म कम फोहर निकाल्ने र त्यसलाई बाहिर सडकमा नभई घरमा नै व्यवस्थापन गर्न नागरिकलाई अनुरोध गर्दछु’, महानगरका वातावरण विभाग प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठले भने ।
उनका अनुसार सिसडोल भरिएको र तत्कालका लागि केही व्यवस्थापन गर्ने प्रयास भइरहेको भए पनि अझै केही दिन लाग्न सक्छ । निरन्तर पानी परिरहँदा सिसडोलमा रहेको फोहरको थुप्रो व्यवस्थापन गर्न केही असहज भएको उनले बताए । महानगरले केन्द्र सरकारसँग छिटोभन्दा छिटो दीर्घकालीन रूपमा फोहर व्यवस्थापन गर्ने स्थान बञ्चरेडाँडा निर्माण गरेर सिसडोलको विकल्प दिन आग्रह गरेको छ ।
सामान्य समयमा हरेक दिन उपत्यकाबाट दुई सय गाडीले फोहर व्यवस्थापन गर्दै आएका थिए । अहिले ५० गाडी पनि जान समस्या रहेको प्रमुख श्रेष्ठले जानकारी दिए । एकातिर सिसडोल भरिएको छ भने अर्कातिर ल्याण्डफिल साइट जाने सडक वर्षाका कारण बिग्रेकाले मर्मतका लागि केही दिन लाग्ने महानगरले जनाएको छ ।
काठमाडौं महानगरपालिका र आसपासका नगरपालिकाबाट दैनिक औसतमा १ हजार ५४ टन फोहोर सिसडोलमा पुग्ने गरेको थियो । काठमाडौंबाट दैनिक औसत ५१७ टन र ललितपुर महानगरपालिकासहित आसपासका नगरबाट ५३७ टन फोहोर उठ्नुपर्ने हो । तर, त्यो क्रम रोकिँदा करिब १५ हजार ८ टनभन्दा बढी फोहोर सडक किनारा र जनताको घरभित्र थुप्रिएको काठमाडौं महानगरपालिकाको वातावरण विभागको अनुमान छ ।
ललितपुर महानगर क्षेत्रबाट १३० मेट्रिक टन फोहोर संकलन गरेर ल्यान्डफिल्ड साइटमा पु¥याउने गरिएको छ । उपत्यकाको गोकर्णेश्वर नगरबाट दैनिक ६० मेट्रिक टन फोहोर उत्पादन हुन्छ । नागार्जुन, टोखा, तारकेश्वर र बूढानीलकण्ठ नगर क्षेत्र हरेकबाट ३५÷३५ मेट्रिक टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको तथ्यांक छ ।
चन्द्रागिरि, महालक्ष्मी र मध्यपुरथिमि नगर क्षेत्रबाट दैनिक ३०÷३० मेट्रिक टन फोहोर उत्पादन हुन्छ । गोदावरी र सूर्यविनायक नगर क्षेत्रबाट २५÷२५ मेट्रिक टन, कागेश्वरी मनोहरा नगर क्षेत्रबाट २० मेट्रिक टन तथा दक्षिणकाली र चाँगुनारायण नगर क्षेत्रबाट १५÷१५ मेट्रिक टन फोहोर संकलन हुने गरेको छ ।
शंकरापुर नगर क्षेत्रमा ८ मेट्रिक टन र सबभन्दा कम कीर्तिपुर नगरमा दैनिक ६ मेट्रिक टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ । उपत्यकाका महानगरपालिका र नगरपालिकाबाहेक नुवाकोटको ककनी गाउँपालिका र धादिङको धुनिबेसी नगर क्षेत्रको फोहोर पनि सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा आउने गरेको छ । तर, अहिले सबैतिर फोहोर उठाउने काम अवरुद्ध भएको छ ।
यसरी निरन्तर फोहर नउठ्दा काठमाडौंका सडक किनारामा जताततै फोहर हँुदा दुर्गन्ध फैलिएको छ ।
महानगरले दुई वर्षका लागि भन्दै लिएको सिसडोलमा विगत १३ वर्षदेखि काठमाडौं उपत्यकाका १८ स्थानीय तहको फोहर व्यवस्थापन गर्दै आएको छ । नुवाकोटको ककनी गाउँपालिका–२ स्थित सिसडोलमा रहेको ल्याण्डफिल साइटमा फोहोर विसर्जन गर्ने क्रममा बेलाबेलामा विभिन्न प्रकारका समस्या हुने गरेको छ । कहिले स्थानीयबासीको अवरोध, कहिले बाटोको समस्या र ल्याण्डफिल्ड साइट भरिने समस्याले फोहोर व्यवस्थापनमा समस्या थपिने गरेको छ ।
हाल फोहर विसर्जन भएको स्थानभन्दा दुई किलोमिटर पर बञ्चरेडाँडामा स्यानिटरी ल्याण्डफिल साइट निर्माण गर्न २२ वैशाख ०७६ मा एक वर्षभित्र काम सम्पन्न गर्ने गरी लुम्बिनी कोसी एण्ड न्यौपाने जेभि (उपक्रम) सँग ठेक्का सम्झौता गरिएको थियो । बञ्चरेडाँडामा दीर्घकालीन फोहोर व्यवस्थापन स्थल निर्माणको काम समयमा नै नसकिँदा पनि समय–समयमा फोहर व्यवस्थापनमा समस्या आइरहेको छ ।
