काठमाडौं– कोशी प्रदेशका मुख्यमन्त्री उद्धव थापाले विश्वासको मत लिएको विवाद सर्वोच्च अदालतमा पुगेको छ । कोशी प्रदेशको नेकपा एमाले कोशी प्रदेश संसदीय दलका नेता हिक्मत कार्कीले मुख्यमन्त्री थापाले लिएको विश्वासको मत पुनः असंवैधानिक भएको उल्लेख गर्दै सर्वोच्चमा रिट निवेदन दर्ता गरेका हुन् ।
रिटमा कोशी प्रदेश प्रमुख पर्शुराम खापुङ, मुख्यमन्त्री थापालगायतलाई विपक्षी बनाइएको छ । उक्त विवादको सुनुवाइ आजका लागि तय भएको सर्वोच्च अदालतका प्रवक्ता विमल पौडेलले जानकारी दिए ।कार्कीले आफूलाई मुख्यमन्त्री नियुक्तिका लागि परमादेश माग गरेको रिटमा उल्लेख रहेको पौडेलले जनाए । सभाध्यक्ष मन्सुरीको मत नजोड्ने हो भने थापाले विश्वासको मत नपाउने र उनी पदमुक्त हुने उल्लेख गर्दै कार्कीले आफूलाई संविधानको धारा १६८ (३) अनुसार मुख्यमन्त्री नियुक्तिको परमादेश माग गरेका हुन् ।
संविधानको धारा १६८ (३) मा १६८ (२) अनुसार नियुक्त मुख्यमन्त्रीले विश्वासको मत नपाएमा पदमुक्त हुने र प्रदेशसभाको सबैभन्दा ठूलो दलको संसदीय दलको नेतालाई प्रदेश प्रमुखले मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्ने व्यवस्था छ । ९३ सदस्यीय कोशी प्रदेशसभामा ४० सिटसहित एमाले सबैभन्दा ठूलो दल हो र कार्की संसदीय दलका नेता हुन् ।
‘मुख्यमन्त्रीले विश्वासको मत प्राप्त गरेको आधार नै गैरकानुनी र गैरसंवैधानिक रहेको र सोबाहेकको अवस्थामा मुख्यमन्त्रीले विश्वासको मत प्राप्त गर्नै नसक्ने र पुनः निजले सो अवसर पनि प्राप्त गर्न नमिल्ने र नेपालको संविधानको धारा १६८(३) बमोजिम प्रदेशसभाको सबैभन्दा ठूलो संसदीय दलको नेताको हैसियतले मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त हुन पाउने मेरो संवैधानिक अधिकार नै भएकाले प्रत्यर्थी प्रदेश प्रमुखलाई नेपालको संविधानको धारा १६८ को ३ बमोजिम निवेदकलाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्नू गराउनू भनी परमादेशलगायत अन्य उपयुक्त आदेश जारी गरिपाऊँ,’ कार्कीले रिटमा भनेका छन् ।
पुस २४ मा एमालेका ४०, माओवादीका १३, राप्रपाका छ र जसपाका एक सांसदको समर्थनमा कार्की मुख्यमन्त्री बनेका थिए । जसपा र माओवादी सरकारबाट फिर्ता भएसँगै असार १५ विश्वासको मत नपाउँदा मुख्यमन्त्री हिक्मत कार्कीको पद गुमेको थियो ।
विवादै विवादमा थापा
मुस्किलले मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त थापा विश्वासको मत लिँदा पनि विवादमा तानिएका हुन् । थापा असार २२ गते कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए । नियुक्त हुनसाथ उनीविरुद्ध सर्वोच्चमा रिट परेको थियो । सर्वोच्चले साउन ११ गते थापाको नियुक्ति बदर गरेको थियो । उनै थापा साउन १६ गते दोस्रोपटक पुनः मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए । मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएपछि ३० दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्ने हुन्छ । सोहीअनुरुप मंगलबार विश्वासको मत लिँदा थापा पुनः विवादमा तानिएका हुन् ।
मंगलबार मत विभाजन हुँदै गरेको बेला सभामुख परिवर्तन गरी इस्राइल मन्सुरीले विश्वासको मत दिएका थिए । उपसभामुख सिर्जना दनुवारसहित केही ज्येष्ठ सदस्यहरू अनुपस्थित रहने भएपछि कांग्रेसका मन्सुरीले सभाको अध्यक्षता गरेका थिए । प्रदेशसभामा सत्ता गठबन्धनको ४७ सिट छ । तर, मन्सुरीले बैठकको अध्यक्षता गरेपछि ४६ मतमात्र थियो । विश्वासको मत पाउनका लागि ४७ मत आवश्यक पर्छ ।सभाको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले दुवैतर्फ मत बराबर भएमात्र निर्णायक मत दिन पाउने संवैधानिक व्यवस्था रहेको छ ।
विरोधपछि प्रदेशसभा स्थगित
कोशी प्रदेशसभाको तेस्रो अधिवेशन अर्को सूचना नआएसम्मका लागि स्थगित भएको छ । सभामुखको भूमिकामा रहेका मन्सुरीले बुधबारको बैठक सञ्चालन गर्ने क्रममा प्रतिपक्ष नेकपा एमाले र राप्रपाका सांसदहरुले उभिएर विरोध जनाएपछि बैठक स्थगन गरिएको हो ।
बुधबारको प्रदेशसभामा प्रदेशसभा नियमावली, २०७४ (पहिलो संशोधनसमेत) को नियम ९२ बमोजिम ‘प्रदेश निजामती सेवा ऐन, २०७९ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयक’ र ‘स्थानीय सेवाको गठन, सञ्चालन र सेवाका सर्तहरु सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक’ छलफल हुने कार्यसूची रहेको थियो ।
दिउँसो १ बजेका लागि आह्वान गरिएको बैठक केही समय ढिला गरी सञ्चालन हुने क्रममा विरोध सुरु भएपछि सभामुख मन्सुरीले बैठक स्थगन भएको घोषणा गरेका थिए । यही भदौ ४ गते मुख्यमन्त्री उद्धव थापाले विश्वासको मत लिने प्रक्रिया गैरकानुनी र असंवैधानिक भएको भन्दै एमाले र राप्रपाले विरोध गरेको छ ।
कोशी प्रदेशको घटनाक्रम
पुस २४ः एमालेका ४०, माओवादीका १३, राप्रपाका ६ र जसपाका एक सांसदको समर्थनमा हिक्मत कार्की मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त
फागुन १७ः प्रदेशको नाम कोशी नामाकरण गर्ने प्रस्ताव प्रदेशसभाबाट पारित
जेठ १७ः जसपा सरकारबाट फिर्ता
जेठ २३ः माओवादी सरकारबाट फिर्ता
असार १५ः विश्वासको मत नपाउँदा मुख्यमन्त्री हिक्मत कार्कीको पद गुम्योे
असार २२ः सभामुखसमेतको समर्थनमा नेपाली कांग्रेसका उद्धव थापा मुख्यमन्त्री नियुक्त
असार २२ः थापाको नियुक्तिविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा एमालेको रिट
असार २७ः दीर्घकालीन असर पर्ने कुनै निर्णय नगर्न सर्वोच्चको आदेश
साउन ८ः कोशी सरकारको मुद्दा पूर्ण इजलासमा पठाउने आदेश
साउन ११ः उद्धव थापाको मुख्यमन्त्री नियुक्ति बदर । सात दिनभित्र नयाँ सरकार गठन गर्न आदेश
साउन १२ः प्रदेश प्रमुख परशुराम खापुङद्वारा मुख्यमन्त्रीमा दाबी पेस गर्न आह्वान
साउन १६ः सभामुख बाबुराम गौतमको राजीनामा
साउन १६ः उद्धव थापा ४७ सांसदको समर्थनमा दोस्रोपटक मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त
साउन १७ः माओवादी केन्द्रका बाबुराम गौतम, नेकपा एकीकृत समाजवादीका कमल जबेगु र कांग्रेसका प्रदीपकुमार सुनुवारलाई मन्त्री नियुक्त
भदौ ४ः मुख्यमन्त्री उद्धव कार्कीद्वारा विश्वासको मत प्राप्त
भदौ ६: सर्वोच्चमा थापाविरुद्ध कार्कीको रिट
