काठमाडौं– सरकारले २० मुलुकमा राजदूत नियुक्तिको अन्तिम तयारी गरेको छ । रिक्त रहेका ती मुलुकमा राजदूत नियुक्तिका लागि सत्तासाझेदार दलको उच्च तहमा सहमतिसमेत भएको समाचार स्रोतको दाबी छ । राजदूत बन्न र बनाउनका लागि सत्तारुढ दलका विदेश विभागका सदस्य, कूटनीतिक मामिला जानकार, बुद्धिजीवी, सांसद र पूर्वप्रशासकहरले इच्छा व्यक्त गरे पनि सरकारले यसबारे गोप्य नाम नै तयार गरेको बताइन्छ । भारत, अमेरिका र बेलायतमा राजदूत सिफारिस गरिइसकिएको छ । तर, चीनमा राजदूत सिफारिस गर्नेमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले चासो नदिएको बताइन्छ । चीनमा प्रधानमन्त्री देउवाले चासो नदेखाएपछि नेकपा माओवादी केन्द्रले प्रधानमन्त्रीसमक्ष चासो देखाएको बताइएको छ ।
यसअघि नै राजदूतहरुको नाम सिफारिस गरिने भनिए पनि सत्तासाझेदार दलका प्रमुख घटक नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशनले छोपेपछि सो कार्य पछि सरेको थियो । त्यसपछि सत्ता साझेदार दल माओवादी केन्द्रको महाधिवेशन पनि हुने भएपछि सो कार्य तत्कालका लागि थाति राखिएको थियो । अहिले भने दुवै दलको महाधिवेशन सम्पन्न भएकाले अब बस्ने मन्त्रिपरिषद्को बैठकले राजदूतको नाम सिफारिस हुने बताइएको छ ।
अहिले राजनीतिक कोटाबाट १४ जना र परराष्ट्र सेवाबाट ६ जनालाई राजदूत नियुक्त गर्न लागिएको बताइन्छ । जसमा सत्तासझेदार दलहरु नेपाली कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, एकीकृत समाजवादी र जनता समाजवादी पार्टीबीच भागबण्डासमेत मिलेको छ । भारत र पश्चिमा मुलुकमा राजदूत सिफारिस भए पनि चीनमा राजदूत सिफारिस ढिला गर्न नहुने भन्दै माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले प्रधानमन्त्री देउवामाथि दबाब दिएको बताइन्छ । सरकारले चीन, कतार, मलेसिया, जापान, बंगलादेश, ओमान, स्पेन, दक्षिण अफ्रिका, म्यानमार, दक्षिण कोरिया, ब्राजिल, इजिप्ट, साउदी अरेबिया, अस्ट्रेलिया, श्रीलंका, बहराइन, इजरायल, डेनमार्क, रुस र अस्ट्रियामा राजदूत नियुक्तिको सिफारिसका लागि गृहकार्य अघि बढाइसकिएको छ । राजनीतिक दलबाहेकका परराष्ट्र सेवाका तर्फबाट सिफारिस हुनेको सूची चाहिँ परराष्ट्रमन्त्री र परराष्ट्र सचिवले तयार पारेको छ ।
यसपटक राजदूत बन्नेहरुमा माओवादी केन्द्रबाट पूर्वमुख्यसचिव लीलामणि पौड्याल, परराष्ट्र मामिला अध्ययन प्रतिष्ठानका पूर्वउपकार्यकारी निर्देशक रुपक सापकोटा, परराष्ट्र मामिलाका जानकार ऋषिकेशकुमार झा र मानवअधिकारवादी विष्णुपुकार श्रेष्ठको नाम प्रस्तावित राजदूतका रुपमा चर्चामा छ । एकीकृत समाजवादीका तर्फबाट जापान, श्रीलंकासहित तीन देशका लागि राजदूत सिफारिस हुने बताइएको छ । यो पार्टीबाट अहिले मिलनराज तुलाधर र डा.युवराज संग्रौलालगायतको नाम चर्चामा छ ।
चीनका लागि माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीमध्ये कसले राजदूत सिफारिस गर्ने भन्नेमा विवाद देखिएको बताइएको छ । प्रधानमन्त्री देउवाले चीनका लागि उमेर र कार्यानुभवले खारिएका व्यक्ति हुनुपर्ने अध्यक्ष दाहाललाई सुझाएको स्रोत बताउँछ । उता कांग्रेसको कोटामा राजदूत बन्न पूर्वप्रशासक, सांसददेखि पूर्वराजदूत समेत दौडधूपमा छन् । प्रभु बुढाथोकी र अरुणकुमार सुवेदीलगायतको नाम कांग्रेसबाट चर्चामा छ । यद्यपि, कांग्रेसकै कोटामा राजदूत बनिसकेका चोपलाल भुसाल र रमेश कोइराला लगायत समेत राजदूत बन्ने दौडमा छन् ।
जनता समाजवादी पार्टीको कोटामा दक्षिण कोरिया, साउदी अरब र ओमानका लागि राजदूत सिफारिस हुने स्रोतको भनाइ छ । जसपाबाट प्रद्युम्नविक्रम शाहलगायत राजदूत हुने दौडमा छन् । परराष्ट्रका पूर्व सहसचिव शाह ब्राजिलका लागि पूर्व नेपाली राजदूत हुन् । राजदूत नियुक्तिलाई समावेशी बनाउनुपर्ने दबाबमा सरकार छ। संसदीय सुनुवाइ समितिले पटक—पटक राजदूत सिफारिस समावेशी बनाउन सरकारलाई निर्देशन दिइसकेको छ ।
उता सरकारले राजदूत सिफारिसको तयारी गरेपछि परराष्ट्र सेवाका दर्जन सहसचिवबीच कडा प्रतिस्पर्धा भएको बुझिएको छ । सहसचिवहरु निर्मलराज काफ्ले, भरतकुमार रेग्मी, लोकबहादुर थापा, हरिश्चन्द्र घिमिरे, तीर्थराज वाग्ले, डोरनाथ अर्यालको नाम अगाडि आएको स्रोतको दाबी छ ।
