काठमाडौं– दोस्रोपटक नेपाली कांग्रेसको सभापति पदमा निर्वाचित शेरबहादुर देउवाको सबैजसो निर्णय विवादरहित बन्न सकेको छैन । सभापतिमा जित्न विधानविपरीत नजाने र गुटका आधारमा कसैलाई विभेद् नगर्ने वाचा गरेका देउवाले पछिल्लो सबै निर्णयमा गुटको घेरा तोड्न नसकेको भन्दै आलोचना भएको छ ।
गत मंसिरमा सम्पन्न पार्टीको १४औँ महाधिवेशनपछि कांग्रेसमा गुटबन्दी कम हुने अनुमान गरिएको थियो । तर, देउवाको पछिल्लो निर्णयले अनुमानविपरीत पार्टीभित्र गुटबन्दी झन् मौलाउने परिस्थिति बनेको छ । १४औँ महाधिवेशनमा संस्थापन इतर पक्षका नेताहरू एक ठाउँमा उभिन नसक्दा देउवाले जित हात पारेका हुन् । पहिलो चरणमा देउवासँगै नेताहरू डा.शेखर कोइराला, विमलेन्द्र निधि, प्रकाशनमान सिंह र कल्याण गुरुङ पनि सभापतिको दौडमा थिए ।
पहिलो चरणमा कसैले बहुमत प्राप्त गर्न नसकेपछि दोस्रो चरणमा देउवा र कोइरालाबीच प्रतिस्पर्धा भयो । उक्त प्रतिस्पर्धामा नेतृत्व परिवर्तनको चर्का कुरा गर्ने बाँकी सबै उम्मेदवार आश्चार्यजनक रूपमा देउवाको समर्थनमा उभिए । अन्ततः कोइरालालाई पराजित गर्दै देउवा सभापतिमा निर्वाचित भए । पहिलो चरणमा बहुमत प्राप्त गर्न नसकेपछि देउवाले निधि, सिंह र गुरुङसँग सहयोगको याचना गरे । त्यसक्रममा उनीहरूले देउवा अघिल्लोपटक विधानविपरीत चलेको भन्दै गुनासो गरे । देउवाले अब आफू विधानभन्दा बाहिरबाट नचल्ने वाचा गरे । झण्डै उनले कसम नै खाए ‘अब विधानविपरीत र तपाईंहरूको सल्लाह बिनाकुनै काम गर्दिनँ’ भनेर । तर, देउवाको उक्त वाचा सभापतिमा जित्ने अस्त्रमात्र सावित भएको छ ।
सभापतिमा निर्वाचित भएपछि गरेको पहिलो निर्णय नै आलोचित भयो । उनले केन्द्रीय समितिका सदस्यहरूको वरीयता निर्धारण गर्दा आफूसँग सभापतिमा पराजित कोइरालालाई २०औँ नम्बरमा राखे । जबकि यसअघि सभापति पदका प्रतिस्पर्धीलाई दोस्रो वरीयतामा राख्ने गरिएको थियो । तत्कालीन सभापतिहरू गिरिजाप्रसाद कोइराला, सुशील कोइराला दुवैले सभापतिमा पराजित देउवालाई दोस्रो वरीयतामा राखेका थिए । देउवाले पनि अघिल्लो कार्यकालमा सभापति जितेपछि रामचन्द्र पौडेललाई दोस्रो वरीयतामा राखेका थिए । तर, देउवाले यसपटक केही पदाधिकारीहरूपछि मात्र कोइरालालाई वरीयताक्रममा राखे । उनको उक्त निर्णयका आलोचना भयो ।
देउवाको दोस्रो निर्णय पनि विवादरहित हुन सकेन । कांग्रेसको विधानले सभापतिलाई मनोनयनको अधिकार दिएको छ । सोही अधिकारको प्रयोग गर्दै देउवाले पहिलो चरणमा १० जना र दोस्रो चरणमा ३ जनालाई केन्द्रीय समितिमा मनोनित गरे । उनले आफूनिकट बाहेक कोइरालानिकट अग्रज नेताहरूलाई समेत छुटाएपछि उनको निर्णयको विरोध भयो । यसअघि केन्द्रीय सदस्य मनोनयनका क्रममा मापदण्ड बनाएर सोही आधारमा गर्ने गरिएको थियो । तर, सभापति देउवाले आफूखुसी आङ्खनो समूहका नेताहरूलाई मात्र मनोनित गरेपछि सभापतिका प्रत्यासी कोइरालाले प्रश्न गरेका छन् ।
कोइरालाले पार्टीको १४औँ महाधिवेशनपछि कुन मापदण्डका आधारमा केन्द्रीय सदस्य मनोनित गरिएको हो भनी सभापति देउवालाई प्रश्न गरेका हुन् । बुधबार एक अपिल जारी गर्दै उनले केन्द्रीय सदस्यहरू कुन मापदण्डका आधारमा मनोनित गरिएको हो भन्ने जान्न चाहेको बताएका छन् ।
‘नियुक्ति पाउनुभएका सबै साथीहरू सक्षम र योग्य नै हुनुहुन्छ । तर, के मापदण्ड अपनाएर उहाँहरू नियुक्त हुनुभएको हो हामी जान्न चाहन्छौँ,’ उनले अपिलमा भनेका छन्, ‘पार्टीमा न्यायोचित अवसरको वितरण र व्यवस्थापन हुन जरुरी छ, नभए कार्यकर्ता किन कांग्रेसमा बस्ने भनी प्रश्न उठ्न सक्छ ।’ नेता कोइरालाले सभापतिलाई मन पर्ने र नपर्नेका रूपमा व्यक्तिको छनोट हुन थालेमा पार्टी दुर्घटनामा पर्ने बताएका छन् । ‘सभापतिको लाइक र डिसलाइकबाट व्यक्तिको छनोट भए पार्टीमा दुर्घटना हुन सक्छ । विधि र विधानबाहिर गएर गरिने सबै कामहरू बन्द गर्न हामी एक ढिक्का भएर प्रयत्न किन नगर्ने ?’ उनले प्रश्न गरेका छन् ।
नेता कोइरालाले पार्टीको निर्णय गर्ने ठाउँमा आफूहरू प्रभावकारी हुन नसके पनि पार्टीभित्र हुने सबै काम न्यायसंगत, विधि र विधानसंगत, विवेकपूर्ण र व्यवहारिक तरिकाबाट निर्णय हुनुपर्ने बताए । उनले पार्टी नेतृत्वको गतिविधिले र निर्णयले कांग्रेसको संगठनमा निरासा पैदा भए अगाडिका निर्वाचन असहज हुने पनि बताएका छन् । ‘हाम्रो निर्णय प्रक्रियाले पार्टीमा ऊर्जाको सञ्चार गर्न नसके कांग्रेस शिथिल हुन सक्छ,’ डा. कोइरालाले भनेका छन् । त्यसबाहेक आगामी १२ माघमा हुने राष्ट्रियसभाको निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोटमा पनि देउवाले विधान मिचेका छन् । यसअघि कांग्रेसमा उम्मेदवार छनोटको अधिकार पार्टीको संसदीय बोर्डले गर्ने प्रचलन थियो ।
हाल महाधिवेशनपछि संसदीय बोर्ड गठन हुन सकेको छैन । यद्यपि कमसेकम पदाधिकारीहरूको बैठकबाट उम्मेदवार छान्न महामन्त्रीहरू गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले आग्रह गरे पनि सभापति देउवाले त्यसलाई सुनेको नसुनेकै गरी आङ्खनो खल्तीको प्रस्ताव पारित गराएका छन् । सभापति देउवाले खल्तीबाट निकालेको उम्मेदवारहरूको नाम नै कांग्रेस केन्द्रीय समितिले अनुमोदन गरेर मंगलबार उनीहरूले उम्मेदवारी दर्तासमेत गराइसकेका छन् । राष्ट्रियसभाको निर्वाचनमा पाँच दलीय गठबन्धनबीच तालमेल भएको छ । सोही आधारमा कांग्रेसले ६ सिट पाएको छ । ६ जना उम्मेदवार नै देउवाले आफूनिकटलाई मात्र बनाएका छन् ।
महाधिवेशन सकिएलगत्तै कोइराला समूहले पार्टीमा गुटबन्दी अन्त्य गर्ने, आफूहरूले देउवासँग भाग नखोज्ने बताएका थिए । उनीहरू एकताबद्ध कांग्रेस निर्माणका लागि सभापति देउवालाई सहयोग गर्ने बताएका थिए । विगतमा कांग्रेसमा सभापतिको पक्षमा ६० र इतरपक्षलाई ४० प्रतिशत भाग दिने प्रचलन थियो । उक्त प्रचलनको विरोध आफूहरूले गरे पनि सभापतिको क्रियाकलापले एकताबद्ध कांग्रेस निर्माण हुन नसक्ने सो समूहका एक नेताले बताएका छन् ।
