काठमाडौं– नेकपा एमालेको विभाजन अघि तत्कालीन वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल पक्षमा रहेका अष्टलक्ष्मी शाक्य वाग्मती र भीम आचार्य प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री छन् । नेता नेपालले नेकपा एकीकृत समाजवादी गठन गर्दा उनलाई साथ नदिई एमालेमै बसेबापत शाक्य र आचार्यले मुख्यमन्त्री पद उपहार पाएका हुन् । यसअघि उनीहरू एमालेको संसदीय दलको नेतामा पराजित भएका थिए । एमाले सचिवसमेत रहेका आचार्य शेरधन राईसँग पराजित भएका थिए भने उपाध्यक्ष शाक्य डोरमणि पौडेलसँग पराजित भएपछि मुख्यमन्त्री बन्नबाट रोकिएकी थिइन् । उनीहरू तुलनात्मक रूपमा आफूभन्दा जुनियर नेतासँग संसदीय दलको नेतामा पराजित भएका थिए, जबकि संसदीय दलमा उनीहरूको समर्थक बढी भएको भन्ने गरिएको थियो ।
विभाजनतर्फ नलागेकाले पाएको मुख्यमन्त्री पद अब जाने लगभग निश्चितजस्तै भएको छ । मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएको दुई सातामै उनीहरूले बहुमत गुमाएर अल्पमतमा परेका छन् । यसअघि आफूनिकट प्रदेशसभा सदस्यहरूलाई रोक्न नसक्दा शाक्य र आचार्यको मुख्यमन्त्री पद चाँडै गुम्ने अवस्था सिर्जना भएको हो । उनीहरूले नेता माधव नेपालको साथ छाड्दा थुप्रै आलोचना पनि सहनु परेको थियो । यद्यपि आफूहरू विभाजनको पक्षमा नलाग्ने बताएका उनीहरूलाई अन्यले साथ दिएनन् । नेपालनिकट प्रदेशसभा सदस्यहरूले एकीकृत समाजवादी नरोजेको भए उनीहरूले करिब डेढवर्ष मुख्यमन्त्री बन्ने पाउने थिएनन् । तर, अब उनीहरूको त्यो सपना पूरा नहुने दिशातर्फ अघि बढेको छ ।
निर्वाचन आयोगले एमाले र जनता समाजवादी पार्टी विभाजनपछि उक्त पार्टीबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई दल रोज्ने समयावधि दिएको छ । आगामी २२ भदौसम्म दल रोज्न आयोगले जनप्रतिनिधिलाई समय उपलब्ध गराएको हो । उक्त समयभित्र जिल्ला निर्वाचन कार्यालयमा गएर दल रोज्न दिइएको छ । सोहीअनुसार मंगलबार वाग्मती प्रदेशका १२ सांसदले नेकपा एकीकृत समाजवादी रोजेका छन् ।
मंगलबार सामाजिक विकासमन्त्री कृष्ण खनालसहित १२ जना सांसदले नेकपा (एमाले) छाडेपछि मुख्यमन्त्री शाक्य अल्पमतमा परेकी हुन् । उनी नेपाल नेतृत्वमा नेकपा (एकीकृत समाजवादी) गठन भएकै दिन २ भदौमा शाक्य मुख्यमन्त्री नियुक्त भएकी थिइन् । उनले त्यही दिन नेपाल पक्षका सांसद खनाललाई मन्त्री नियुक्त गरेकी थिइन् ।
खनालसँगै उनले केशवराज पाण्डेलाई आन्तरिक मामिला तथा कानुन र भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री नियुक्त गरेकी थिइन् । नेपाल पक्षका सांसदलाई रोक्ने प्रयासमा अहिलेसम्म मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरिएको छैन । तर, मंगलबार मन्त्री खनालले निर्वाचन आयोगको प्रदेश कार्यालय पुगेर एकीकृत समाजवादीमा गएको सनाखत गरेका छन् । ११० सदस्यीय वागमती प्रदेशमा अहिले १०९ सदस्य छन् । एमालेबाट निर्वाचित दोलखाका सांसद पशुपति चौलागाईंको कोरोनाभाइरसको संक्रमणबाट निधन भएको थियो ।
प्रदेशमा एमालेका ५५ सांसद थिए । १२ सांसदले एकीकृत समाजवादी रोजेसँगै एमालेमा ४३ सांसद रहेका छन् । सरकार गठनका लागि ५५ सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ । वाग्मतीमा राजेन्द्र पाण्डे, मुनु सिग्देल, वसुन्धरा हुमागाईं, लक्ष्मण लम्साल, राजेन्द्रमान श्रेष्ठ, पार्वती सिलवाल, इन्द्रमाया गुरुङ, माधव पौडेल, वसन्त मानन्धर, रमा आले मगर, कुसुमकुमार कार्की र कृष्ण खनालले एमाले छाडेर एकीकृत समाजवादीको पक्षमा सनखत गरेका छन् । नेपाल पक्षले केही सांसद अझै आउने दाबी गरेको छ । निर्वाचन कार्यालयमा सनखत गरेसँगै प्रदेशसभा सदस्य पाण्डेले अहिलेको सरकार अल्पमतमा परेको र आफू मुख्यमन्त्री बन्ने घोषणा गरेका छन् ।
आचार्य पनि अल्पमतमा
त्यस्तै प्रदेश १ मा पनि नेपालनिकट रहेका भीम आचार्य मुख्यमन्त्री बनेका थिए । उनी पनि अल्पमतमा पर्ने लभगभ निश्चित देखिएको छ । एमालेका १० प्रदेशसभा सदस्यले एमाले छाड्ने तयारी गरेकाले उनी पनि अल्पमतमा पर्ने देखिएका हुन् । एमालेका राजेन्द्र राईसहितका १० जनाले बुधबार धनकुटा पुगेर निर्वाचन कार्यालयमा एकीकृत समाजवादी राजेर सनखत गर्नेछन् । सोही तयारीसहित उनीहरू मंगलबार नै धनकुटा पुगिसकेका छन् ।
आचार्य गत बिहीबार मात्र मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए । नेकपा एमाले छाडेका एक सांसदका अनुसार आचार्यले नयाँ पार्टीमा जानबाट ८ सांसदलाई रोकेका छन् । माधवकुमार नेपाल नेकपा एमालेमा रहँदा प्रदेश १ मा उनको पक्षमा १८ सांसद थिए ।
प्रदेश १ मा कुल ९२ प्रदेशसभा सदस्य छन् । जसमा एमाले ५१, कांग्रेसका २१, माओवादी केन्द्रका १५, जसपाका ३, संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चका १ र राप्रपाका १ जना छन् । सरकार टिकाउनका लागि आचार्यलाई ४७ जना प्रदेशसभा सदस्यको समर्थन चाहिन्छ । तर, १० जनाले छाड्दा एमाले ४१ सिटमा खुम्चिने छ ।
स्रोतका अनुसार प्रदेश १ मा राजेन्द्र राई, राजन राई, उपेन्द्र घिमिरे, सावित्रा रेग्मी, खिनु लङ्वा लिम्बू, गणेश काङ्माङ, कृष्णकुमारी राई, पदमकुमारी गुरुङ, सुनीता चौधरी र सरिता थापा नयाँ पार्टीको पक्षमा खुलेका छन् । यदि अहिलेको सत्तारुढ गठबन्धन कायम रहेको र माधव नेपालले नेतृत्व पाउने अवस्थामा राजेन्द्र राई नयाँ मुख्यमन्त्री बन्नसक्ने देखिएको छ ।
शाक्य र आचार्यको विकल्प
मंगलबार वाग्मती प्रदेशमा शाक्य नेतृत्वको प्रदेश सरकार अल्पमतमा परिसकेको छ । प्रदेश १ का आचार्यले पनि संभवत बुधबार बहुमत गुमाउने छन् । आयोगले २२ भदौसम्म दल रोज्ने समय दिएकाले २३ भदौदेखि नै प्रदेश सरकार परिवर्तनको कसरत सुरु हुने देखिन्छ । त्यसबेला दुवै प्रदेशका मुख्यमन्त्रीलाई पार्टी परिवर्तन गरेर मुख्यमन्त्री पद जोगाउने कि विश्वासको मत लिन प्रयत्न गर्ने भन्ने विकल्प हुनेछन् ।
यदि दुवै जनाले एकीकृत समाजवादी रोजेर गठबन्धन सरकारको नेतृत्व गर्ने प्रयास गरेमा मुख्यमन्त्री पद जोगिने अवस्था आउन सक्छ । नत्र अहिलेकै सरकारको निरन्तरताका लागि प्रदेशसभामा अन्य दलको समर्थन लिएर विश्वासको मत आर्जन गर्नु हुनेछ । तर, अहिले केन्द्रीय राजनीतिले पनि उनीहरूले अन्य दलको समर्थन पाउने अवस्था देखाउँदैन । त्यसैले कि त दल परिवर्तन वा प्रदेशसभाबाट बहिर्गमन कै बाटो हुनेछ ।
