काठमाडौं– लामो रस्साकसीका बीच सत्तारुढ दल नेपाली कांगे्रसले फेरि १४औँ महाधिवेशनको कार्यतालिका परिवर्तन गरेको छ । यसअघि आगामी भदौमा हुने भनिएको महाधिवेशन क्रियाशील सदस्यता विवाद टुंगोमा पुग्न नसकेपछि आगामी मंसिरमा हुने गरी तय गरिएको छ । शनिबार सम्पन्न केन्द्रीय कार्य समितिको बैठकले पार्टीको १४औँ महाधिवेशन आगामी ९ देखि १३ मंसिरमा काठमाडौंमा गर्ने निर्णय गरेको हो ।
यसअघि पटक–पटक सारिएको महाधिवेशनको मिति पछिल्लोपटक १६–१९ भदौमा काठमाडौंमा गर्ने निर्णय गरिएको थियो । तर, पार्टीको क्रियाशील सदस्यता विवाद टुंगोमा पुग्न नसकेकाले फेरि अर्कोपटक महाधिवेशनको नयाँ कार्यतालिका तय गरिएको छ । यसअघि तय गरिएको कार्यतालिकामा स्थानीय तहको अधिवेशनको कार्यतालिका प्रभावित भइसकेको थियो ।
सभापति एवं प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको बूढानीलकण्ठस्थित निजी निवासमा शनिबार सम्पन्न पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले नयाँ कार्यतालिका सर्वसम्मत पारित गरेको केन्द्रीय सदस्य मीन विश्वकर्माले जानकारी दिए । उनका अनुसार बैठकमा वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल पक्षधर केन्द्रीय सदस्यहरूले यसअघि निर्धारित भदौमा नै महाधिवेशन हुनुपर्नेमा जोड दिएका थिए । यद्यपि संस्थापन पक्ष र अन्य नेताहरूले भदौमा महाधिवेशन गर्न नसकिने तर्क प्रस्तुत गरेका थिए । बैठकमा द्रूतमार्गबाट महाधिवेशन गर्नुपर्ने आवाज उठे पनि निर्धारित मितिमा महाधिवेशन गर्ने कुरा असम्भवप्रायः नै देखिएको कुरामा सबैले सहमति जनाएपछि सर्वसम्मत नयाँ कार्यतालिका पारित गरिएको उनले बताए ।
महाधिवेशनको नयाँ कार्यतालिका अनुसार आगामी २ भदौसम्म क्रियाशील सदस्यहरूको अन्तिम नामावली तय गर्ने सहमति भएको छ । त्यस्तै, ३ भदौमा केन्द्रीय सभापतिलाई बुझाउने र ४ भदौमा क्रियाशील सदस्यताको विवरण सार्वजनिक गर्ने बैठकले निर्णय गरेको छ । यसैगरी गाउँ/नगर वडा अधिवेशन १८ भदौमा, गाउँ/नगर अधिवेशन २७ भदौ, प्रदेशसभा क्षेत्रीय अधिवेशन १ असोज, प्रतिनिधिसभा क्षेत्रीय अधिवेशन/एकमात्र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा अधिवेशन ५ असोजमा गर्ने तय गरिएको छ । त्यस्तै, एकभन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्ला अधिवेशन १० असोज र प्रदेश अधिवेशन १० देखि १२ कात्तिकसम्मका लागि तोकिएको छ ।
बिहीबारदेखि सुरु भएको बैठकमा केन्द्रीय सदस्य रमेश लेखकको संयोजकत्वमा गठन गरिएको क्रियाशील सदस्यता विवाद समाधान समितिले विवाद समाधानसम्बन्धी प्रतिवेदन पनि पेस गरेको थियो । यद्यपि उक्त प्रतिवेदनमा समितिकै सदस्य अर्का केन्द्रीय सदस्य कल्याण गुरुङले फरक मत राखेका थिए । लेखक नेतृत्वको समितिले विवाद समाधानको प्रयास गरे पनि हालसम्म समाधान भइसकेको छैन । मुख्यतः अन्य पार्टीबाट कांग्रेस प्रवेश गरेकाहरूलाई क्रियाशील सदस्यता दिँदा जथाभावी भएको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त भइरहेको छ । विभिन्न जिल्लाका नेता कार्यकर्ताले क्रियाशील सदस्यता वितरणमा मनपरी भएको भन्दै लामो समयदेखि कांग्रेस केन्द्रीय कार्यलयमा धर्ना दिइरहेका छन् ।
क्रियाशील सदस्यतामा देखिएको विवादका कारण भदौको महाधिवेशन कार्यतालिका प्रभावित भएपछि अर्को मिति कहिले तोक्ने भन्नेमा कांग्रेसमा संस्थापन र पौडेल पक्षबीच विवाद भएको थियो । पार्टी विधान र संविधानअनुसार महाधिवेशन गर्नुपर्ने समय कांग्रेसले गुजारिसकेको छ ।
पौडेल पक्षको असन्तुष्टि
बूढानीलकण्ठस्थित देउवा निवासमा केन्द्रीय कार्य समिति बैठक चलिरहँदा देउवा पक्षकासहित संस्थापनइतरका शीर्ष नेताहरूको छुट्टै बैठक बसेको थियो । उक्त बैठकमा सभापति देउवासहित वरिष्ठ नेता पौडेल, शेखर कोइराला, प्रकाशमान सिंहलगायत नेताहरू सहभागी थिए । बैठकमा सहभागी एक नेताका अनुसार देउवाले महाधिवेशनको मिति मंसिरसम्म सार्ने प्रस्ताव राखेपछि वरिष्ठ नेता पौडेलसहित केही नेताहरूले असहमति जनाएका थिए । उनीहरूले महाधिवेशनलाई मंसिरसम्म पु¥याउन नहुने अडान राखेका थिए । नेता पौडेलको असहमतिकै बीचमा बाहिर निस्केर महामन्त्री पूर्णबहादुर खड्काले सबैको सहमति भन्दै नयाँ कार्यतालिका सुनाएको ती नेताले बताए ।
पौडेल पक्षले भदौसम्ममा महाधिवेशन नगरे कांग्रेसलाई संवैधानिक र कानुनी वैधता गुमाउने कुरा उठाउँदै आएको थियो । कांग्रेसको विधानअनुसार केन्द्रीय कार्यसमितिको कार्यकाल चार वर्षको हुन्छ । नेपालको संविधानमा पनि राजनीतिक दलको महाधिवेशन पाँचवर्षमा गर्नुपर्ने प्रावधान छ । संविधानको धारा २६९ (४) (ख) भनिएको छ, ‘राजनीतिक दलको विधानमा कम्तीमा पाँच वर्षमा एकपटक सो दलको संघीय र प्रदेश तहका प्रत्येक पदाधिकारीको निर्वाचन हुने व्यवस्था हुनुपर्छ । तर, विशेष परिस्थिति उत्पन्न भई पाँच वर्षभित्रमा पदाधिकारीको निर्वाचन सम्पन्न हुन नसके ६ महिनाभित्र त्यस्तो निर्वाचन गर्न सकिने गरी राजनीतिक दलको विधानमा व्यवस्था गर्न बाधा पर्ने छैन ।’
संविधानको यो व्यवस्थाअनुसार कांग्रेसको कार्यकाल भदौ १९ बाट साढे ५ वर्ष पनि सकिँदैछ । कांग्रेसले म्याद सकिन लागेको अवधिमा अधिवेशन सुरु गरेको व्याख्या गर्दै मंसिरमा महाधिवेशन सकाउने निर्णय लिएको हो ।
विवाद समाधानको जिम्मा तीन नेतालाई
क्रियाशील सदस्यता विवाद समाधान गर्न तीन नेतालाई जिम्मेवारी दिइएको छ । शीर्ष तहका नेताहरूले पार्टीमा क्रियाशील विवाद मिलाउन नसकेपछि कृष्णप्रसाद सिटौला, मिलेन्द्र रिजाल र रमेश लेखकलाई जिम्मेवारी दिइएको केन्द्रीय सदस्य डिला संग्रौलाले जानकारी दिइन् । यसअघि बसेको कांग्रेस पदाधिकारी र पूर्वपदाधिकारी बैठकले पाँच दिनभित्र क्रियाशील सदस्यता विवाद हल गर्ने निर्णय गरेको थियो ।
सदस्यता छानबिन समितिले उक्त बैठकमा आफ्नो प्रतिवेदन बुझाएको थियो । समितिका सदस्य प्रदीप पौडेलले ९४ प्रतिशत क्रियाशील सदस्यता विवाद समाधान गरेको बताएका थिए । तर, नवीकरण र अन्य दलबाट आएकाहरूको समायोजन गर्दा अपनाइएको विधिमा पार्टी भित्र विवाद छ । बारा र सप्तरीको क्रियाशील सदस्यता इन्ट्री नै हुन सकेको छैन । सर्लाही र धनुषामा नवीकरणको विवाद छ । सिन्धुपाल्चोक र रसुवामा समायोजन भएर बनेका क्रियाशील सदस्यको टुंगो लाग्न सकेको छैन । यता, वरिष्ठ नेता पौडेल पक्षले भने करिब ४० जिल्लामा समस्या रहेको जनाएको छ ।
