सम्बन्ध सुधार होला त ?
काठमाडौं– भारतीय स्थल सेनाका प्रमुख मणिमुकुन्द नरवणेले नेपालमा भ्रमण गरे पनि सर्वसाधारणको तहमा नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध सुधारमा भने खासै प्रगति नहुने देखिएको छ । खासगरी नेपालले आफ्नो नयाँ नक्सा जारी गरेपछि तिनै प्रमुख नरवणेले नेपालमाथि गरेको टिप्पणीका कारण यो भ्रमणले सर्वसाधारणको तहमा सम्बन्ध सुधारमा भने प्रगति नहुने देखिएको हो ।
नेपालले आफ्नो भूभाग लिम्पियाधुरा, कालापानी, लिपुलेकलगायतलाई समेटेर नयाँ नक्सा जारी गरेपछि प्रमुख नरवणेले कालापानीका विषयमा बोल्दै नेपाली जनता र सरकारद्वारा लिइएको अडानलाई ‘अरु कसैको उक्साहटद्वारा गरिएको’ भनी २ जेठ ०७७ मा भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीको एक सार्वजनिक कार्यक्रममा बोलेपछि नेपालमा यसविरुद्ध निक्कै आक्रोशपूर्ण भनाइहरू सार्वजनिक मात्र भएन, भारतीय दूताबासअघि नेपालीले धर्नासमेत दिएका थिए ।
तिनै प्रमुख नरवणे तीनदिने नेपालका लागि बुधबार नेपाल आउ“दै छन् । उनको भ्रमणलाई अहिले नेपालका साना दल र केही नागरिक अगुवाहरूले विरोध गरिहेका छन् । नेपालले उनलाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको उपाधि दिने कार्यक्रम छ । यसबारे नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माक्र्सवादी लेनिनवादी) ले भारतका सेना प्रमुख नरवणेलाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको उपाधि दिन नहुने भन्दै प्रेस विज्ञप्ति जारी गरेको छ ।
नेकपा मालेका महासचिव सिपी मैनालले मंगलबार विज्ञप्ति जारी गरी मानार्थ महारथी उपाधि दि“दा कालापानी क्षेत्रमा भारतले गरेको नेपाली भूमि कब्जालाई प्रकारान्तरले सामान्य कार्य ठानेको सन्देश जाने दाबी गरेका छन् । त्यति मात्र नभएर नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता र भूअखण्डतालाई अनादर गर्ने भारत सरकारको सेनाध्यक्षलाई नेपाली राष्ट्रिय सेनाको ‘मानार्थ महारथी’को पदवीले विभूषित गर्नु किमार्थ पनि उपयुक्त नहुने विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
प्रमुख नरवणेले नेपालप्रति दिएको अभिव्यक्ति फिर्ता नलिएको अवस्थामा उनलाई नेपाल सरकारले ‘मानार्थ महारथी’को पदवीले विभूषित गर्नु उनको गलत अभिव्यक्तिप्रति समर्थन गरेको सन्देश जाने महासचिव मैनालीले स्पष्ट पारेका छन् ।
दुई देशबीचको पुरानो सम्बन्धका कारण एक देशले अर्को देशको सेना प्रमुखलाई ‘मानार्थ महारथी’ दिने चलन रहेको छ । यहि चलनअनुसार नेपालले प्रमुख नरवणेलाई नेपाली सेनाले सो पदले सुशोभित गर्न लागेको हो । तर, यो भ्रमणको विरोध भइरहेको छ ।
सीमा विवादका कारण विगत केही महिनादेखि काठमाडौं र नया“दिल्लीबीच राजनीतिक तहमा खटपट हुँदै आएको बेला प्रमुख नरवणेको भ्रमणले भने केही मथ्थर पार्ने नेपाली अधिकारीहरूको बुझाइ छ । त्यसैले नै यो भ्रमणलाई चासोका साथ हेरिएको छ । विश्लेषकहरूले भने यो भ्रमणले राजनीतिक तहको सम्बन्धलाई पुनः अगाडि बढाउन सहयोग मिल्ने धारणा बाहिर ल्याएका छन् ।
यसअघि, भारतले कश्मिरलाई कब्जा गरेपछि नेपालको भूभागलाई आङ्खनो नक्सामा राखेर नक्सा सार्वजनिक गरेकोे थियो । यसको विरोध भएपछि नेपाल सरकारले पनि कालापानी, लिम्पियाधुरा, लिपुलेकलाई आफ्नो नक्सामा राखेर नया“ नक्सा सार्वजनिक भएपछि जनस्तरमै नेपाल र भारतबीच ठूलो विवाद कायम छ ।
बुधबार नेपाल प्रस्थानको पूर्वसन्ध्यामा प्रमुख नरवणेले भने आफ्नो नेपाल भ्रमणले दुई देशको सैन्य सम्बन्ध थप बलियो हुने सन्देश दिएका छन् । मंगलबार भारतीय न्युज एजेन्सी (एएनआई) ले सार्वजनिक गरेको छोटो भिडियो सन्देशमा उनलेले यो भ्रमणले दुई देशबीच रहेको सैन्य सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन लामो बाटो तय गर्ने भनेका छन् । उनले नेपालको राष्ट्रपतिबाट नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दज्र्यानी चिह्न पाउनु आफ्ना लागि ठूलो सम्मान भएको बताएका छन् । उनले नेपाल भ्रमणका क्रममा रक्षामन्त्रीसमेत रहेको प्रधानमन्त्री केपी ओलीसँग भेट गर्नेछन् ।
यो भ्रमणले दुई मुलुकबीच रहेको परम्परागत सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउँदै समझदारीको उचाइँमा पु¥याउने विश्वास दुवै तर्फबाट व्यक्त भएका छन् । यसअघि नै नेपाली सेनाले प्रमुख नरवणेको भ्रमणले दुई मुलुकबीचको सम्वन्ध सुधार र सहकार्यको औपचारिक थालनीको खुड्किलो भनिसकेको छ । उच्च अधिकारीहरूले यसरी भारतीय सेना प्रमुख नरवणेको नेपाल भ्रमणलाई परम्परागत भ्रमणको रूपमा हेरिए पनि यो राजनीतिक र कूटनीतिक भ्रमणको तयारीको रूपमा लिइएको छ ।
त्यसमाथि प्रमुख नरवणेको नेपाल भ्रमणलाई नया“ दिल्लीले पनि निक्कै उत्सुकताका साथ हेरिरहेको बताइन्छ । यो भ्रमणमा नेपाली सेनाले पनि आफ्नो देशको सीमाका बारेमा विषय उप्काउन सके मात्र नेपालको शीर उ“चो हुने, अन्यथा हात्ती आयो, हात्ती आयो फुस्सा हुने नेपाली राजनीतिक विश्लेषकहरूले बताइरहेका छन् ।
