नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा पार्टीभित्र नेतृत्वको प्रतिस्पर्धा, पुस्तान्तरणको बहस र संगठनात्मक एकताको प्रश्न थप जटिल बन्दै गएको छ। विशेष महाधिवेशनबाट सभापति बनेका गगन थापाको नेतृत्वमा हुन लागेको १५औं महाधिवेशनलाई लिएर पार्टीभित्र दुई फरक धार स्पष्ट देखिएका छन्।
एकातिर गगन थापा नेतृत्वको समूहले असोजमा महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने तयारी गरिरहेको छ भने अर्कोतिर शेरबहादुर देउवापक्षले असोजको महाधिवेशनलाई स्वीकार नगर्ने र मंसिरमा समानान्तर महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम अघि सारेको छ। यसले नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक विवादलाई नेतृत्व परिवर्तनको प्रतिस्पर्धाबाट अघि बढाएर पार्टीको वैधानिकता, संगठनात्मक एकता र राजनीतिक भविष्यसँग जोडिएको गम्भीर प्रश्नका रूपमा उभ्याएको छ।
संशोधित कार्यतालिकाअनुसार नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनका लागि महाधिवेशन प्रतिनिधिको रजिस्ट्रेसन असोज १६ र १७ गते, उद्घाटन असोज १८ गते, बन्द सत्र असोज १९ र २० गते तथा निर्वाचन असोज २१ र २२ गते हुने कार्यक्रम तय गरिएको छ। तर देउवापक्षले असोजको महाधिवेशनलाई स्वीकार नगरी मंसिर २१ देखि २३ गतेसम्म समानान्तर महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम अघि सारेपछि कांग्रेसको आगामी राजनीतिक दिशा अनिश्चित बनेको छ। एउटै पार्टीभित्र दुईवटा महाधिवेशनको तयारी हुनु सामान्य आन्तरिक प्रतिस्पर्धाभन्दा फरक अवस्था हो। यसले पार्टीको संगठनात्मक संरचना, नेतृत्वको स्वीकार्यता र तल्लो तहसम्मको एकतामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
कांग्रेसको १५औं महाधिवेशन पार्टीको भविष्य, नेतृत्व हस्तान्तरण, संगठनात्मक सुधार र राजनीतिक विश्वसनीयताको परीक्षा पनि हो। पार्टीभित्र देखिएको वर्तमान विवादले कांग्रेसका आम नेता तथा कार्यकर्तामा चिन्ता बढाएको छ। लामो समयदेखि कांग्रेसमा आबद्ध नेता तथा कार्यकर्ताले पार्टी विभाजनको दिशामा अघि बढ्न नहुने र असहमत पक्षलाई समेत समेटेर साझा नेतृत्व निर्माण गर्नुपर्ने अपेक्षा राखेका छन्। तर असोज र मंसिरमा अलग–अलग महाधिवेशन गर्ने तयारीले पार्टीभित्रको दूरी अझ बढ्ने सम्भावना देखाएको छ।
गगन थापाले नयाँ कांग्रेस निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै गर्दा पार्टीको पुरानो नेतृत्व र त्यससँग जोडिएका नेता तथा कार्यकर्तालाई कसरी समेट्छन् भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण बनेको छ। परिवर्तनको पक्षमा उभिने नेतृत्वले असहमत पक्षको भावना, अनुभव र योगदानलाई सम्मान गर्न सक्नुपर्छ। पार्टीको एउटा ठूलो हिस्सालाई विश्वासमा लिन नसक्ने अवस्था कायम रह्यो भने नयाँ नेतृत्वको राजनीतिक उद्देश्य र संगठनात्मक क्षमतामाथि प्रश्न उठ्न सक्छ।
गगन थापाको नेतृत्व र एकताको चुनौती
विशेष महाधिवेशनबाट सभापति बनेका गगन थापाको नेतृत्वमा हुन लागेको १५औं महाधिवेशनलाई कांग्रेसको नेतृत्व परिवर्तन र पुस्तान्तरणको प्रक्रियाका रूपमा हेरिएको छ। लामो समयदेखि पार्टीभित्र नयाँ नेतृत्व, नयाँ सोच र संगठनात्मक सुधारको आवाज उठाउँदै आएका थापाका अगाडि अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउनु हो। नेतृत्व परिवर्तनको बहसलाई अघि बढाउनु एउटा कुरा हो भने पार्टीभित्रका सबै पक्षलाई विश्वासमा लिएर संगठन सञ्चालन गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। देउवा पक्षलाई समेट्न नसकेको विषयलाई गगन थापाको नेतृत्व क्षमतासँग जोडेर बहस हुन थालेको छ।
गगन थापाले नयाँ कांग्रेस निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै गर्दा पार्टीको पुरानो नेतृत्व र त्यससँग जोडिएका नेता तथा कार्यकर्तालाई कसरी समेट्छन् भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण बनेको छ। परिवर्तनको पक्षमा उभिने नेतृत्वले असहमत पक्षको भावना, अनुभव र योगदानलाई सम्मान गर्न सक्नुपर्छ। पार्टीको एउटा ठूलो हिस्सालाई विश्वासमा लिन नसक्ने अवस्था कायम रह्यो भने नयाँ नेतृत्वको राजनीतिक उद्देश्य र संगठनात्मक क्षमतामाथि प्रश्न उठ्न सक्छ। त्यसैले महाधिवेशन सम्पन्न गर्नुमात्र गगन थापाको सफलता हुने छैन। पार्टीभित्रको असन्तुष्टि सम्बोधन गर्दै सबै पक्षलाई एउटै संगठनमा सक्रिय बनाउनु उनको नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हुने छ।
तर पार्टीभित्रको एकताको जिम्मेवारी गगन थापाको मात्र होइन। शेरबहादुर देउवापक्षले पनि नेतृत्व परिवर्तनको बहस र नयाँ पुस्ताको आकांक्षालाई कसरी सम्बोधन गर्छ भन्ने कुरा उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। पार्टीको नेतृत्वमा लामो समय बिताएका अनुभवी नेताहरूले नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्ने प्रक्रियालाई सहज बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। पुरानो नेतृत्वको अनुभव र नयाँ नेतृत्वको ऊर्जा एकअर्काका प्रतिस्पर्धी होइनन्। दुवैलाई समेटेर अघि बढ्न सके कांग्रेसको संगठनात्मक शक्ति बलियो हुन सक्छ।
देउवापक्षको असन्तुष्टि र समानान्तर महाधिवेशनको प्रश्न
नेपाली कांग्रेसभित्र देउवापक्षले असोजको महाधिवेशनलाई स्वीकार नगरी मंसिर २१ देखि २३ गतेसम्म समानान्तर महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम अघि सारेको विषयले पार्टीको विवादलाई थप गहिरो बनाएको छ। पार्टीभित्रको असहमति समाधान गर्न संवाद र सहमतिको बाटो खोजिनुपर्नेमा अलग–अलग महाधिवेशनको तयारी हुनुले संगठनको भविष्यबारे गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताले एउटै संगठनभित्र रहेर राजनीतिक प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने वातावरण कायम रहनु लोकतान्त्रिक अभ्यासका लागि आवश्यक हुन्छ।
देउवापक्षले असोजको महाधिवेशन स्वीकार नगर्नुको पछाडि महाधिवेशनको प्रक्रिया, वैधानिकता र नेतृत्वसम्बन्धी असहमति जोडिएको हुन सक्छ। तर ती असहमतिलाई कसरी समाधान गरिन्छ भन्ने कुराले पार्टीको भविष्य निर्धारण गर्ने छ। समानान्तर महाधिवेशनले पार्टीभित्रका दुई धारलाई औपचारिकरूपमा अलग–अलग संरचनामा अघि बढाउने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसको प्रभाव केन्द्रीय नेतृत्वमामात्र सीमित नभई प्रदेश, जिल्ला, क्षेत्र र वडा तहसम्म पुग्न सक्छ।
कांग्रेसका लागि अहिलेको आवश्यकता भनेको विवादलाई थप जटिल बनाउनेभन्दा समाधानको बाटो खोज्नु हो। असोजमा महाधिवेशन गर्ने पक्ष र मंसिरमा समानान्तर महाधिवेशन गर्ने पक्षबीच संवादको वातावरण निर्माण हुन सकेन भने पार्टीभित्रको अविश्वास झन् बढ्न सक्छ। दुवै पक्षले आफ्नो राजनीतिक अडानलाई मात्र प्राथमिकता दिएर अघि बढ्दा संगठनात्मक एकता कमजोर हुने जोखिम रहन्छ। पार्टीको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने प्रश्नसँगै पार्टीलाई कसरी एकताबद्ध राख्ने भन्ने विषयलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।
युवा पुस्ताको अपेक्षा र पुरानो नेतृत्वको अनुभव
कांग्रेसभित्र युवा पुस्ताको आकर्षण गगन थापातर्फ बढेको देखिन्छ भने लामो समयदेखि पार्टीमा सक्रिय रहेका पाका तथा अनुभवी नेताहरूको ठूलो हिस्सा देउवापक्षसँग नजिक रहेको देखिन्छ। यद्यपि पार्टीभित्रको विभाजन पूर्णरूपमा उमेरका आधारमामात्र बनेको छैन। युवा पुस्ताभित्र पनि फरक धारणा छन् भने पुरानो पुस्ताभित्र पनि नेतृत्व परिवर्तनको पक्षमा आवाज उठाउनेहरू छन्। तर समग्रमा हेर्दा कांग्रेसको वर्तमान विवाद पुस्तान्तरणको बहससँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनले नेतृत्व परिवर्तनसँगै एकता, सहकार्य र संगठनात्मक सुधारको बाटो खोल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बनेको छ। महाधिवेशनपछि कांग्रेस एकताबद्ध भएर अघि बढ्छ वा असोज र मंसिरका दुई अलग–अलग महाधिवेशनले पार्टीलाई थप विभाजित बनाउँछन् भन्ने कुरा आगामी राजनीतिक घटनाक्रमले स्पष्ट पार्ने छ।
युवा पुस्ताले पार्टीमा नयाँ सोच, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र अवसरको समान वितरण खोजिरहेको छ। उनीहरू नेतृत्वमा नयाँ अनुहारमात्र होइन, पार्टी सञ्चालनको शैलीमा पनि परिवर्तन चाहन्छन्। अर्कोतर्फ पुरानो पुस्ताले लामो राजनीतिक अनुभव, संगठन निर्माणमा गरेको योगदान र पार्टीको ऐतिहासिक विरासतलाई महत्त्व दिँदै आएको छ। यी दुई पक्षबीच सहकार्य हुन सके कांग्रेसले आफ्नो अनुभव र ऊर्जालाई एकै ठाउँमा ल्याउन सक्छ। तर पुस्तान्तरणलाई द्वन्द्वका रूपमा बुझियो भने पार्टीभित्रको दूरी बढ्न सक्छ।
कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनले नेतृत्व परिवर्तनसँगै एकता, सहकार्य र संगठनात्मक सुधारको बाटो खोल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बनेको छ। महाधिवेशनपछि कांग्रेस एकताबद्ध भएर अघि बढ्छ वा असोज र मंसिरका दुई अलग–अलग महाधिवेशनले पार्टीलाई थप विभाजित बनाउँछन् भन्ने कुरा आगामी राजनीतिक घटनाक्रमले स्पष्ट पार्ने छ।
गगन थापाले कस्तो कांग्रेस निर्माण गर्न खोजेका छन् भन्ने कुरा महाधिवेशनपछि स्पष्ट हुँदै जाने छ। के उनले पार्टीको संगठनात्मक संरचनामा सुधार ल्याउलान्? के युवा पुस्तालाई निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण स्थान देलन्? के पार्टीभित्र फरक मत राख्ने नेता तथा कार्यकर्तालाई सम्मान गर्दै अघि बढ्ने छन्? यी प्रश्नको जवाफ नयाँ नेतृत्वको कार्यशैली र निर्णयबाट प्राप्त हुने छ।
तलदेखि माथिसम्म संगठनको भविष्य
नेपाली कांग्रेसको वास्तविक शक्ति वडा, गाउँ, नगर, क्षेत्र र जिल्लामा रहेका नेता तथा कार्यकर्तामा आधारित छ। केन्द्रीय नेतृत्वमा देखिएको विवादले तल्लो तहसम्म प्रभाव पार्ने सम्भावना छ। यदि स्थानीय तहमा पनि देउवा र गगन समूहका नाममा संगठन विभाजित भयो भने पार्टीको जनसम्पर्क, सदस्यता विस्तार र राजनीतिक गतिविधिमा असर पर्न सक्छ। पार्टीका लागि लामो समयदेखि काम गर्दै आएका कार्यकर्ताले आफूलाई नेतृत्वको निर्णय प्रक्रियाबाट टाढा महसुस गरे भने उनीहरूको सक्रियता कमजोर हुन सक्छ।
कांग्रेसले महाधिवेशनलाई केवल नेतृत्व चयनको प्रक्रियामा सीमित नराखी संगठनात्मक सुधारको अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ। वडा तहदेखि केन्द्रीय तहसम्म कार्यकर्ताको भूमिका सुनिश्चित गर्ने, जिम्मेवारी वितरणमा पारदर्शिता कायम गर्ने र स्थानीय मुद्दालाई पार्टीको नीतिसँग जोड्ने काम आवश्यक छ। पार्टीभित्रको विवाद समाधान गर्न नसक्दा जनतासँगको सम्बन्ध पनि कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले महाधिवेशनपछि बन्ने नेतृत्वले संगठनलाई एकताबद्ध बनाउँदै जनताका दैनिक समस्यामा केन्द्रित हुनुपर्ने छ।
निष्कर्षः कांग्रेसको भविष्य एकतामा निर्भर
नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनले पार्टीको नेतृत्वमात्र चयन गर्ने छैन, यसको आगामी राजनीतिक दिशा पनि निर्धारण गर्ने छ। असोज १६ र १७ गते प्रतिनिधि रजिस्ट्रेसन, असोज १८ गते उद्घाटन, असोज १९ र २० गते बन्द सत्र तथा असोज २१ र २२ गते निर्वाचन गर्ने कार्यतालिका अघि बढिरहेको अवस्थामा देउवा पक्षले मंसिर २१ देखि २३ गतेसम्म समानान्तर महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम ल्याउनुले पार्टीभित्रको विवादलाई गम्भीर बनाएको छ।
गगन थापाको नेतृत्वले नयाँ कांग्रेस निर्माण गर्ने अवसर पाएको छ, तर त्यसका लागि पार्टीभित्रका सबै पक्षलाई समेट्ने क्षमता देखाउनुपर्ने छ। देउवापक्षले पनि नेतृत्व परिवर्तन र पुस्तान्तरणको आकांक्षालाई सम्बोधन गर्दै संगठनात्मक एकताका लागि सहकार्य गर्नुपर्ने छ। पार्टीको भविष्य कुनै एक समूहको जित वा अर्को समूहको पराजयमामात्र निर्भर छैन। यसको भविष्य तलदेखि माथिसम्मका नेता तथा कार्यकर्तालाई एउटै संगठनमा राखेर साझा राजनीतिक लक्ष्यका साथ अघि बढ्न सक्ने क्षमतामा निर्भर छ।
अन्ततः कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनले नेतृत्व परिवर्तनसँगै एकता, सहकार्य र संगठनात्मक सुधारको बाटो खोल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बनेको छ। महाधिवेशनपछि कांग्रेस एकताबद्ध भएर अघि बढ्छ वा असोज र मंसिरका दुई अलग–अलग महाधिवेशनले पार्टीलाई थप विभाजित बनाउँछन् भन्ने कुरा आगामी राजनीतिक घटनाक्रमले स्पष्ट पार्ने छ।
