काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो प्रदूषणका कारण हावाको गुणस्तर खराब अवस्थामा पुगेको छ । सोमबार नेपाल सबैभन्दा खराब हावा रहेको देशको नम्बर एकमा पुगेको हो । वायु गुणस्तर मापन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था आइक्युएयरका अनुसार नेपालको सूचकांक १८४ पुगेको छ । यो स्वास्थ्यका दृष्टिले अत्यन्तै अस्वस्थ हो । बिहीबारयता काठमाडौंको आकाश खुलेको छैन । आकाश पूरै तुवाँलोले ढाकिएको देखिन्छ । यसको असर सर्वसाधारणले भोगिरहेका छन् । आँखा पोल्ने, घाँटी चिलाउने र सास फेर्न असहज हुने समस्यासमेत देखिन थालिएको छ ।
बढ्दो वायु प्रदूषणको मुख्य कारण वर्षा नहुनु पनि हो । यसैगरी देशभरका विभिन्न वनमा यो समयमा डढेलो लाग्ने गर्छ । सर्वसाधारणले खेतीयोग्य जमिनमा जमेका झारपात जम्मा गरी आगो लगाउने कामसमेत यही बेला गर्छ । यसकारण पनि हावा हानिकारक बन्ने गर्छ । यसैगरी सवारीसाधनको अत्यधिक चाप, विभिन्न कारण धूलो उड्नुलगायत पनि वायु प्रदूषणका कारण हुन् । प्रदूषित हावाले बढीजसो बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दम वा मुटुसम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिका लागि निकै जोखिम हुन सक्छ ।
यस्तो अवस्थामा सावधानी अपनाउन विगत वर्षहरुमा सरकारले सर्वसाधारणलाई बाहिर ननिस्कन अपिल गथ्र्यो । यसपटक सरकार चुनाव गरेसँगै ‘होलिडे मुड’मा देखिन्छ । अहिले सरकारको नेतृत्वमा रहेकाहरु अब चाँडै नै बिदाइमा निस्कने तयारीमासमेत देखिन्छ । यसरी सरकार बिदामा बस्नु नागरिकको स्वास्थ्यप्रति सचेत नहुनु हो । स्वास्थ्यप्रति सुसूचित हुन पाउनु नागरिकको मौलिक हक हो । अहिलेको अवस्था आउनुमा सरकारको पूर्वतयारी नहुनु पहिलो कमजोरी हो नै । यद्यपि, यसखाले हानिकारक हावाबाट बच्न विभिन्न सावधानी अपनाउन सकिन्छ । बाहिर निस्कँदा मास्क र चश्माको प्रयोग गर्ने, सकेसम्म घरबाट बाहिर ननिस्कनेजस्ता सावधानी अपनाउन पनि सकिन्छ ।
यसका लागि सरकारले सञ्चारमाध्यम र विभिन्न माध्यममार्फत यसखाले सूचना सर्वसाधारणमा प्रवाह गर्न सक्नुपर्छ । यसले एक त राज्यलाई हुनसक्ने ठूलो नोक्सानीबाट बचाउँछ भने नागरिक पनि पीडामा बस्नु पर्दैन । योसँगै सरकारले डढेलो लगाउने कार्यलाई निरुत्साहित बनाउने काममा पनि लाग्नुपर्छ । पछिल्ला दिनमा विद्युतीय सवारीको प्रयोग, विद्युतीय सामानहरुको प्रयोग सर्वसुलभ हुँदै आएको छ । सर्वसाधारणलाई यस विषयमासमेत सचेत पार्दै यसखाले वायु प्रदूषण नियन्त्रणका लागि भावी सरकारले समेत योजना बनाउनुपर्छ ।
