काठमाडौं– गत आमचुनावमा ठूला दलहरूलाई आछुआछु पारेको नयाँ दल हो– राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) । हालै सम्पन्न स्थानीय तहको उपचुनावमा भने यो दलको कन्तबिजोक देखिएको छ । सभापति रवि लामिछाने प्रहरी हिरासतमा छँदा उपचुनावमा गएको रास्वपाले २६ ठाउँमा उम्मेदवारी दिएको थियो ।
त्यसमध्ये २५ ठाउँमा जमानत जफत भयो । जमानत त्यस्तो बेला जफत हुन्छ, जतिबेला उम्मेदवारले १० प्रतिशत मत पनि प्राप्त गर्दैनन् । निर्वाचन आयोगकी प्रवक्ता नीता पोखरेल अर्यालका अनुसार रास्वपाको काठमाडौं–१६ बाहेकका बाँकी २५ चुनावी क्षेत्रमा जमानत जफत भएको हो । रास्वपाले काठमाडौं १६ मा भने चुनाव नै जित्यो, जुन स्थानीय तहमा रास्वपाको पहिलो जित हो ।
राजनीतिक विश्लेषक भीम भुर्तेलको विश्लेषणमा दुई कारणले रास्वपा उपचुनावमा प्रदर्शन कमजोर बन्यो । पहिलो, सभापति रवि लामिछाने हिरासतमा पुग्नु र उनको अनुपस्थितिमा पार्टीको कार्यवाहक नेतृत्व नतोकिनु । पार्टी नेतृत्वविहीनताको स्थितिमा चुनाव जाँदा मतदाताले नपत्याएको भुर्तेललाई लाग्छ । उनले भने, ‘रास्वपा बनेकै रविजीको टिभीमा छँदा विकास भएको व्यक्तित्वले हो । गत चुनावमा रास्वपाले पाएको नतिजा रविको व्यक्तित्वले नै हो । आज उहाँ आफैं हिरासत पुगेपछि कसको अनुहार हेरेर मतदान गर्ने ? मतदाताका लागि पत्यारलाग्दो अनुहार चुनावी मैदानमा देखिएनन् ।’
रास्वपा बनेकै रविजीको टिभीमा छँदा विकास भएको व्यक्तित्वले हो । गत चुनावमा रास्वपाले पाएको नतिजा रविको व्यक्तित्वले नै हो । उहाँ हिरासतमा पुगेपछि मतदाताका लागि पत्यारलाग्दो अनुहार चुनावी मैदानमा देखिएनन् ।
भीम भुर्तेल
राजनीतिक विश्लेषक
यसबाहेक रास्वपासँग संगठित कार्यकर्ता छैन । पार्टीलाई प्रणालीमा सञ्चालन गर्न संगठित कार्यकर्ता चाहिने भए पनि अझैसम्म रास्वपा ‘चौतारीमा भेला भएका मानिसहरूको समूह’ जस्तो भएको विश्लेषकहरु बताउँछन् । यस कारणले पनि उपचुनावमा रास्वपा कमजोर देखिएको भुर्तेललाई लाग्छ । रास्वपाको स्थानीय तह उपचुनाव विभागमा जिम्मेवारी निर्वाह गरेका सांसद गणेश पराजुलीले पनि सोमबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै उपचुनावले संगठित मतदाता खोजेको सन्देश दिएको उल्लेख गरेका थिए ।
हुन पनि रास्वपाको हाल वडा तहमा धेरै ठाउँ समिति गठन हुनै बाँकी छ । एकातिर व्यवस्थित संगठन त सभापति लामिछाने, त्यसरी दुवैको अभावमा रास्वपाले मतदातालाई आकर्षण गर्न नसकेको अर्का राजनीतिक विश्लेषक डा. भेषराज घिमिरेले बताए । ‘संगठन त दललाई चाहिन्छ नै तर रास्वपा संगठन संरचना तल्लो (वडा) तहसम्मै विस्तारित भए चुनाव जित्न निकै सजिलो हुन्छ,’ उनले प्रभावसँग भने ।
उनका अनुसार रास्वपा नयाँ दल भए पनि देश निर्माणको स्पष्ट मार्गचित्र नभएको, देशको अर्थतन्त्र सुधार्ने नीति नभएको र विविधतापूर्ण समाजलाई सम्बोधन हुनेगरी नीति कार्यक्रम नभएकाले पनि रास्वपाप्रति मतदाताको विकर्षण देखिएको हो । उनले भने, ‘आक्रोश जहिल्यै चुनावमा बिक्री हुँदैन । रास्वपाको हकमा अहिले त्यही भयो ।’
जबकि रास्वपाले आगामी २०८४ मा हुने आमचुनावमा एकल प्रतिस्पर्धा गरेर सरकारको नेतृत्व गर्ने दाबी गर्दै आएको थियो । त्यसपछि एकलौटी बहुमतको सरकार चलाउने रास्वपाको प्रतीज्ञा थियो । सोहीअनुसार चुनावमा होमिएको थियो । तर, नतिजा अपेक्षा प्रतिकूल आयो । सहरी क्षेत्र काठमाडौं–१६ बाहेकमा रास्वपाको मतदाता जमानत जोगाउनेसम्मको पनि नदेखिएको डा. घिमिरेले बताए ।
हुन त, केही निश्चित संख्यामा भएको उपनिर्वाचनको हार–जितले गणितीयरूपमा धेरै ठूलो अर्थ नराख्न सक्छ । तर, आमचुनाव भएको तीन वर्ष बितिसकेकाले यो निर्वाचनलाई जनमत परीक्षणका रुपमासमेत हेरिँदा रास्वपाप्रति मतदाताले उत्साह र भरोसा देखाएको नपाएको घिमिरेको निष्कर्ष छ । कोशी प्रदेशको एउटा जिल्ला मोरङको ग्रामथान गाउँपालिकाको अध्यक्षमा रास्वपा उम्मेदवार नवीनकुमार विश्वास खवास ३७५ मत पाए । ताप्लेजुङको सिरीजंघा–३ मा देवीप्रसाद पौडेलले सात मत, तेह्रथुमको लालीगुराँस–८ मा सञ्जीव खड्काले ३८ मत, सुनसरीको गढी–६ मा शशीकुमार साउले ३३ मत, ओखलढुंगाको मोलुङ–५ मा विष्णुप्रसाद पोखरेलले १५१ मत र उदयपुरको त्रियुगा–१२ मा धु्रवप्रसाद पोखरेलले २०२ मत पाए ।
मधेस प्रदेशको जिल्ला सप्तरीको डाक्नेश्वरी–१ मा सतिशकुमार चौधरी थारुले १६५ मत, डाक्नेश्वरी–४ मा रामकुमार यादवले छ मत, धनुषाको धनुषाधाम–१ मा रामनरेश दासले १० मत, महोत्तरीको रामगोपालपुर–२ मा खुरसैद खाँले चार मत, रौतहटको ईशनाथ–७ मा शेख असराजले छ मत पाए ।बागमती प्रदेशको जिल्ला नुवाकोटको ककनी–२ मा मंगलसिद्धी लामा तामाङले ८३ मत र मकवानपुरको हेटौंडा–१२ मा प्रेमबहादुर भोलनले १७८ मत पाएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । गण्डकी प्रदेशको जिल्ला गोरखा नगरपालिका–५ मा मंगलबहादुर थापाले ८२ मत पाए ।
लुम्बिनी प्रदेशको जिल्ला गुल्मीको मुसिकोट–१ मा विकास थापाले ४३ मत, कपिलवस्तुको शुद्धोधनमा अवधेशकुमार चौधरीले ९२ मत, रोल्पाको रुन्टीगढी गाउँपालिका–४ मा पहलबहादुर वलीले १० मत पाए । बर्दियाको ठाकुरबाबा–४ मा बासुदेव शर्माले १७ मत प्राप्त गरे । कर्णाली प्रदेशको जिल्ला कालिकोटको तिलागुफा–७ मा गगन बमले पाँच मत, जाजरकोटको कुसे–७ मा लालबहादुर खत्रीले आठ मत, नलगाड उपप्रमुखमा पार्वती पुनले १७९ मत, दैलेखको दुल्लु–१३ मा रामबहादुर शाहीले ५३ मत, दैलेखको महाबु गाउँपालिका अध्यक्षमा प्रकाशकुमार बुढाले ११२ मत पाएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । यस्तै, सुदूरपश्चिम प्रदेशको जिल्ला डोटीको पूर्वीचौकी–६ मा जानकीकुमारी खडकाले ३१ मत र कञ्चनपुरको भीमदत्त–६ मा रास्वपाका रामदत्त भट्टले २१८ मत पाएको निर्वाचन आयोगकी प्रवक्ता अर्यालले बताइन् ।
