उपत्यकामा सञ्चालित ट्याक्सीको इतिहास खोतल्ने हो भने नेपालमा २९ वर्षदेखि नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोलेको छैन । २०५७।२।१७ गतेबाट बन्द भएको कालो प्लेटको ट्याक्सीको दर्ता अझै पनि खोलेको छैन । अनि कँहा हट्यो त सिन्डिकेट ।
सिन्डिकेट कागजमा त हट्यो तर काममा हटेन । ट्याक्सीमा सिन्डिकेट भएको कारणले सर्वसाधारणले भनेको बेलामा ट्याक्सी पाउँदैनन् । अहिले उपत्यकामा भएको ट्याक्सीहरू सबै थोत्रा, कबाडी छन् । भक्तपुरको गठ्ठाघरको नागरिक अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएर सानमाया कार्कीमा गुण्डु जानका लागि ट्याक्सीले १००० रुपियाँँ माग्यो । ट्याक्सी मिटरमा जान मानेनन् । उनी १००० रुपियाँ तिरेर आफ्नो गन्तव्यस्थल जान बाध्य भइन् । ट्याक्सी मिटरमा हिँड्दैनन ।
यात्रुले भनेको ठाँउमा जान मान्दैनन् । गठ्ठाघरबाट गुण्डु ३÷४ किमी होला । ट्याक्सीमा चढ्नेबित्तिकै १४ रुपियाँ आउँछ । प्रत्येक किमी सरकारले निर्धारण गरेअनुसार ३९ रुपियाँ छ । मिटरमा यात्रु नबोक्ने ट्याक्सीलाई यातायात व्यवस्था विभाग र ट्राफिक महाशाखाले कारबाही गर्नुपर्ने होइन । ट्याक्सीको नयाँ दर्ता ७ वटै प्रदशेमा बन्द छ । उपत्यकाको भन्दा बाहिर जिल्लाको जनताले बिरामी हुँदाखेरि पनि ट्याक्सी पाउँदैनन् ।
उपत्यकामा सञ्चालित ट्याक्सीहरू सबै ७९६ सिसीको छ । अहिले भएको ट्याक्सीहरू सबै झ्याम्पट छन् । जसले उपत्यकाको सृन्दरतालाई नै कुरूप बनाइदिएको छ । यातायात मन्त्रालय र यातायात ब्यवस्था विभागले ट्याक्सी सञ्चालन गर्नका लागि मापदण्ड बनाएर पारित गरेको थियो । पारित गरेको मिति २०७६।५।३० गतेको मन्त्रिपरिषद्को बैठ्कले । नयाँ ट्याक्सीको दर्ता तत्कालै खोल्ने भनेको थियो ।
अब सरकारले खोल्ने नयाँ ट्याक्सीको दर्ता हजार सिसीको भन्दा माथिको मात्र दर्ता गर्न दिने भनेको थियो । सरकारले खोल्ने भनेको ट्याक्सीहरू लक्जरियएस हुने भनेर सरकारले आश्वासन मात्र दिए । सरकारले राम्रो ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा सरकार र जनतालाई फाइदा हुने भो तर अहिले सञ्चालनमा भएको ट्याक्सीहरूलाई घाटा पर्ने भनेर अहिले सञ्चालनमा भएको ट्याक्सी व्यवसायीले सरकारलाई नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्न दिएनन् । ट्याक्सी व्यवसायीहरू सरकारलाई नयाँ ट्याक्सी खोन नदिन विभिन्न मागहरू राख्दै आन्दोलन गदै सिन्डिकेट लाउन सफल भए । पैसा तिरेर पनि सर्वसाधारणहरू सेवासुविधा लिनबाट जनता वञ्चित भए ।
तर, पनि यातायात व्यबस्था विभाग र यातायात मन्त्रालय नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्न किन चासो देखाइरहेको छैन । कही यहाँ पनि आर्थिक चलखेलले त ठूलो भूमिका खेलेको छैन भनी धेरै आमसर्वसाधारणको मनमा प्रश्न उब्जिएको छ ।
विगत २९ वर्षदेखि ट्याक्सीले खुलेआम जनता लुटिरहेको छ । जनताले ट्याक्सी व्यवसायले भनेजत्ति पैसा तिरेर पनि राम्रो सेवासुविधा पाएको छैनन् । तीन जना मोटामोटा मान्छे ट्याक्सीमा अट्दैन् ।
ट्याक्सीको परमिट उपत्यकामा मात्र छ । उपत्यका बाहिर ट्याक्सीको परमिट् छैन । दृर्गम जिल्लाका नागरिकहरूले बिरामी हुँदा पनि ट्याक्सी पाएका छैनन् ।
उपत्यका बाहिरको सर्वसाधारणहरू चाहिँ नेपालको जनता होइनन् । के उनीहरूलाई चाहिँ ट्याक्सी चढ्न मन लाग्दैन । सरकारले नै किन हामीमाथि यत्रो विभेद् गरेको होला भन्ने प्रश्न धेरै जिल्लाको सर्बसाधारणको मनमा खस्किएको छ । सरकारले नै हामीलाई किन छुट्टयाएको ? भन्ने पनि धेरैको मनमा परेको छ ।
अरु जिल्लाको त कुरै छाड्देऔँ । उपत्यकामा भनेको बेलामा ट्याक्सी पाउँदैन । ट्याक्सी चढ्नका लागि मात्र उपत्यकामै कत्ति हिँड्नुपर्छ । पुतलीसडक र बागबजारमा मात्र ट्याक्सी देखेर उपत्यकामा ट्याक्सी फालाफाल छ भन्न मिल्दैन नि ।
ट्याक्सीमा यस्तो विकृति छ । नयाँ ट्याक्सीको दर्ता किन नखोलेको भनी यातायात ब्यवस्था विभागको डिजी नवराज घिमिरेलाई प्रश्न गर्दा उनले ठाडो रूपमा जवाफ फर्काए । उनले भने के उपत्यकामा ट्याक्सी कम छ र ? यहि भएको ट्याक्सी त बढी भइसक्यो । उनले व्यवसायीको पक्षमा रहेर जवाफ दिए ।
व्यवसायीको पक्षमा रहेर जवाफ दिनुमा पनि उनको केही स्वार्थ अवश्य नै होला । तर, व्यवसायीभन्दा पहिला जनता आउँछन् । नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा अहिले सञ्चालनमा भएको ट्याक्सीको मूल्य घट्छ । ट्याक्सीको दैनिक आम्दानी घट्छ । ट्याक्सीले अहिले जसरी जनता ठगिरहेको छन् । त्यसरी जनता ठग्न पाउँदैनन् ।
ट्याक्सीको दर्ता बन्द हुने बेलामा उपत्यकामा ट्याक्सीको संख्या ६५०० थियो । ५६५० ट्याक्सी पेट्रोलबाट चल्थ्यो भने बाँकी १८५० वटा डिजेलबाट चल्थ्यो । ०५७ सालपछि जनसंख्या तीन गुणाले बढेको छ । तर, ट्याक्सीको संख्या बढेको छैन ।
२०७२।२।२८ गते सरकारले १८५० ट्याक्सीको दर्ता खोल्यो । १८५० ट्याक्सी किन्नका लागि यातायात अञ्चल कार्यालयले १५ दिने सूचना जारी गरेको थियो २०७२।४।२० गते । १ जनाले १०१० रुपियाँ राजस्व तिरेर १५७५१ जनाले फर्म बुझाए ।२०७२।१२।२१ गते सरकारले १५०० ट्याक्सीको दर्ता खोलेको थियो । २०७३।४।५ गतेबाट १ महिनाको सूचना जारी गरेको थियो । भूकम्पपीडितका लागि ट्याक्सीको दर्ता खोलेको थियो । १ जनाले ११० रुपियाँ राजस्व तिरेर १ महिनाको अवधिमा १४९५५८ जनाले फर्म बुझाए । १५०० ले ट्याक्सी पाए अरुले ट्याक्सी पाएनन् ।
ट्याक्सी मिटरमा हिँड्न मान्दैनन् । ट्याक्सी चढ्नेबित्तिकै कुनै सुविधाको प्रयोग नगरिकन यात्रुले १४ रुपियाँ तिर्नपर्छ । अहिले सञ्चालनमा भएको ट्याक्सीहरूले यात्रुले भनेको ठाँउमा जान मान्दैनन् । ट्याक्सीमा सिन्डिकेट अझै पनि कायमै छ । ट्याक्सीमा विगत ३ दशकदेखि एउटै व्यवसायले एकलौटी व्यवसाय गरिरहेको छन् ।
अझै पनि २० वर्षे पुराना स्क्र्याब गरेको नम्बर प्लेटमा नयाँ ट्याक्सी दर्ता भइरहेको छ । एउटा स्क्र्याब गरेको नम्बर प्लेट १०।११ लाखमा बिक्री बितरण भइरहेको छ । जसले गर्दा उपत्यकामा सरकारले नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा व्यवसायीहरूले त्यत्तिकै नम्बर प्लेट पाउँछन् । नम्बर प्लेट सित्तैमा पाउँदा ट्याक्सीको मूल्य पनि कम हुन्छ । र, यात्रुले तिर्नुपर्ने भाडा पनि कम हुन्छ । १०।११ लाखमा स्क्र्याब गरेको नम्बर प्लेट खरिद गर्दा यसको पैसा यात्रुसँग लिने गर्छन् ।
जत्ति ट्याक्सीको मूल्य कम हुन्छ त्यत्ति नै भाडा पनि कम हुन्छ । सरकारले नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्दा एउटा ट्याक्सीको मूल्य १८ लाखसम्म पर्न जान्छ । अहिले एउटा नयाँ ट्याक्सीको मूल्य ३१ लाखसम्म पर्न जान्छ । यातायात व्यबसायीहरूको अनुसार ट्याक्सीको भाडा महँगो भएको कारण सरकार नै हो ।
सार्वजनिक यातायात केन्द्रीय महासंघका महासचिव भरत नेपालले सरकारलाई नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्न नदिने बताएका छन् । यदि सरकारले नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खोल्ने हो भने हामी सरकारको विरोधमा सडक आउछौँ भनेर उनले सिधै सरकारलाई नै धम्की दिए ।
ट्याक्सी चालकले ट्याक्सी साहुलाई दैनिक २४ घन्टाको १९०० रुपियाँ बृझाउँछ । दिउँसो चलाउने चालकले साहुलाई १००० बुझाउँछ । राति चलाउनेले ९०० बुझाउँछ । त्यही पनि पेट्रोल हालेर । यो पैसा जनतासँग उठाउँछन् । मिटरमा नहिँडेर हुन्छ कि जनता ठगेर ।
एयरपोर्टमा सञ्चालनमा भएको ट्याक्सी सबै हरियो प्लेटमा दर्ता भएको छन् । ०५० सालदेखि एयरपोर्टमा नयाँ ट्याक्सीको दर्ता बन्द छ । एयरपोर्टमा ट्याक्सीको दर्ता बन्द हुने बेलामा त्यहाँ जम्मा २०७ वटा ट्याक्सी सञ्चालनमा थिए । एयरपोर्टमा अहिले पनि २०७ वटै ट्याक्सी सञ्चालनमा छन् । सरकारले देशैभरिबाट २० बर्षे पुराना गाडी विस्थापन गर्ने भने पनि एयरपोटको ट्याक्सीहरू किन विस्थापन भएन ।
एयरपोर्टमा सञ्चालनमा रहेको ट्याक्सीहरू मिटरमा हिँड्दैनन् । एयरपोर्टमा भएको ट्याक्सीहरू सबै पुराना, थोत्रा, कबाडी र झ्याम्पट छन् । यात्रुले भनेजत्ति पैसा तिरे पनि एयरपोर्टको ट्याक्सीले राम्रो सेवासुविधा दिन सकेको छैन । एयरपोर्टको ट्याक्सीहरूले जनता ठगेर मनलागी पैसा उठाइरहेको छ । एयरपोर्टको ट्याक्सीहरूमा अनुगमन छैन । कोरोनाको कारणले धेरै मान्छेहरू बेरोजगार भएका छ । सरकारले नयाँ ट्याक्सीको दर्ता खेलिदिने हो भने धेरै मान्छेले रोजगारी पाउँछन् ।
