बिधान र पद्धतिको बाटो छल्दै गएपछि नाम लोकतन्त्र तर काम अलोकतन्त्र हुने नै भयो । न त समयमा, न त ढिलै भए पनि कलेज तथा विश्वबिद्यालयमा स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) को चुनाव हुन्छ । हरेक दुई बर्षमा स्ववियुको चुनाव हुन्छ भनिन्छ तर हुनै सक्दैन, त्यसको मुख्य कारणका रूपमा पार्टीको नेतृत्वमा रहेकाहरूको चाहना र लगनशीलता नहुनु नै हो । यो रोग अहिले जतासुकै देख्न सकिन्छ । पछिल्लो समयमा यो रोगबाट नेपाल विद्यार्थी संघसमेत अलग हुन सकेको छैन । यो समस्या नेविसंघ हुँदै माउ पार्टी नेपाली कांग्रेसको हरेक कमिटीमा देखिरहेको छ । माउ पार्टीमा देखिएको यो समस्या सुभेच्छुक संघसंस्थामा समेत देखिँदै आएको छ ।
नेपाली कांग्रेसमा नेता जन्माउने संगठनमध्येको एक नेपाल विद्यार्थी संघमा पनि विगत लामो समयदेखि अधिवेशन हुन नसकेको तीतो यथार्थ हामीमाझ छ । अझ भन्दा नेता जन्माउने संगठनले लामो समयदेखि पूर्णतासमेत पाउन नसकिरहेको अवस्था रहेको छ । यस्ता विविध कारणबाट वास्तविक विद्यार्थी भने छाँयामा परेका छन् । सोही परिस्थिति कांग्रेसका अरु भ्रातृ संगठनहरू तरुण दल, महिला संघ, किसान संघलगायत अरु सम्पूर्ण संगठनमा पनि देखिन्छ । भ्रातृ संगठनमा यस्तो अवस्था आउनुको मुख्य कारण माउ पार्टीको नेतृत्व गर्नेहरूको असक्षता हो । यसको सम्पूर्ण भागीदार नेतृत्वकर्ता नै हुन् । उनीहरू यसमा पूर्ण रूपमा दोषी छन् । माथि उल्लेख गरिएका सबै प्रकारका समस्याहरू अहिले माउ पार्टी नेपाली कांग्रेसमा समेत देखिएको छ । कांग्रेस पार्टीले बेला–बेलामा अधिबेशन तथा महाधिवेशनको तालिका सार्बजनिक गर्छ तर कार्यान्वयन गर्न सक्दैन । क्रियाशिल सदस्यको विवाद टुंगो लगाउन सकिरहेको छैन । हो, यहि नै हाम्रो कमजोरी हो जब हामीले सुरुदेखि नै गन्तव्य पुग्ने बाटो भुलेर अन्यत्र हिँड्छौँ, पक्कै पनि लक्ष्य भेट्न कठिन हुन्छ ।
यस्ता यावत् कारणले प्रजातान्त्रिक पार्टीभित्रको आन्तरिक प्रजातन्त्र भने कमजोर बन्दै गएको भान भइरहेको छ । लामो समय विद्यार्थी संघको अधिवेशन नहुँदा पार्टीप्रति आस्था भएका लाखौँ युवाहरू निराश बनिरहेको अवस्था छ । हिजोको समयमा नियमित स्ववियुको चुनाव हुने र संघभित्र पनि आन्तरिक प्रतिपस्र्धा हुने भएकाले नेता कार्यकर्तामा जोस र जाँगर देखिन्थ्यो तर अहिले लामो समय क्याम्पस वा विश्वविद्यालयमा राजनीति गर्दा पनि न त आन्तरिक प्रतिपस्र्धामा सहभागी हुने अवसर मिलेको छ । न त स्ववियुको चुनाव नै प्रतिस्पर्धा गर्ने वातावरण बनेको छ ।
स्ववियु र नेपाल विद्यार्थी संघमा देखिएको जस्तै असक्षमता नेपाली कांग्रेसमा देखिन थालेको छ । पार्टीको महाधिवेशन पनि बारम्बार सर्दै आइरहेको छ । अहिले भदौ महिनाभित्र चुनाव गरिसक्नुपर्ने नेपाली कांग्रेस पार्टीको संवैधानिक बाध्यात्मक परिस्थिति पनि छ । भोलि लोकतान्त्रिक पार्टीले अलोकतान्त्रिक पद्धतिद्वारा पार्टी संचालन गर्ने परिस्थिति आए त्योभन्दा लाजमर्दो कुरा अरु हुनै सक्दैन । पार्टी सभापति, केन्द्रीय पदाधिकारीहरूको यो बिषयप्रति विशेष ध्यान जाओस् । यस्ता तमाम विषयमा पार्टीमा गहिरो समीक्षा हुनु जरुरी छ ।
(
बस्नेत नेपाल विद्यार्थी संघ त्रिवि समितिका उपसभापति हुन् ।)
