यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य संवेदनशील विषयको रूपमा रहेको पाइन्छ जुन विषयबारे चर्चा र छलफल गर्न कोही पनि रुचाउँदैनन् । समुदायको विभिन्न कडा नियम तथा कानुनका कारण आवश्यकता परेका व्यक्तिहरूले पनि यस विषयमा छलफल गर्न मान्दैनन् । त्यसैले मानिसहरूलाई यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य बारेमा खुला रूपमा कुरा गर्न अनुमति छैन ।
महिनावारी किशोरीमा हुने एक प्राकृतिक प्रक्रिया परिवर्तनमध्ये एक रूपमा लिइए तापनि यस विषयमा कुराकानी गर्न बन्देज लगाएको छ । सबै जनालाई यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्यबारे विभिन्न जिज्ञासा तथा प्रश्नहरू भए तापनि पनि सुरक्षित स्थान नभएकाले खुलस्त रूपमा व्यक्त गर्न वा सोध्न गाह्रो छ ।
विगतको समयमा पाना पल्टाउ“दै हेर्ने हो भने यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य विषयमा कुराकानी तथा छलफल भएको पाइँदैन । भए पनि दबाइराख्ने प्रचलन छ । बिस्तारै बिस्तारै आजभोलि यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य विषयको महत्वलाई बुझ्न र बुझाउन विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूका लागिपरेका छन् भने केही तहसम्म यसको महत्वलाई पनि बुझ्न थाल्दै छन् ।
यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य एउटा बृहत् विषय हो । यसमा थुप्रै कुराहरू समावेश हुन्छन्, जसले गर्दा महिला–पुरुष, किशोर–किशोरी, युवा–युवती सबै जनताका लागि उत्ति नै महत्वपूर्ण हुन्छन् । कतिपय समुदायहरूले सकारात्मक कदम पनि चालिसकेका छन् भने कतिपय समुदायमा अझै पनि बत्तीमुनिको उज्यालोजस्तो भएको पाइन्छ । उदाहरणका लागि हाम्रो समुदायमा पढेका बुद्धिजीवी व्यक्तिहरू पनि यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी बोल्न, प्रश्न सोध्न तथा आवश्यकताअनुसार परामर्श दिनसमेत चाहँदैनन् । यसरी थुप्रै समुदायहरूमा शिक्षित वर्गहरूले समेत यस विषयलाई कुनै महत्व नदिएका कारणले गर्दा पनि समुदायका थुप्रै किशोर किशोरीहरूलाई यो विषयमा बोल्न बन्देज लगाएकोजस्तै पाइन्छ । जसले गर्दा समुदायमा थुप्रै महिला तथा किशोरीहरू आङ्खनो अधिकारबाट वञ्चित भइरहेका छन् । तर, आजभोलि हेर्ने हो भने समुदायका व्यक्तिहरूले यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य हामी सबैको सरोकारको विषय हो र यसको महत्वलाई पनि बिस्तारै बिस्तारै बुझ्दै छन् । यससम्बन्धी काम गर्न थुप्रै सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूलाई सहयोग पनि गर्दै आइरहेको पाइन्छ । यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य विषयबारे जिज्ञासा तथा प्रश्नहरू भए तापनि समाजको डरले बोल्नसमेत नचाहने र स्वास्थ्य यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न जिज्ञासा समस्या भए तापनि समाजका डरले लाल्छना लगाउने डरले समाजका व्यक्तिहरूद्वारा बहिष्कार गर्लान् कि भन्ने डरले आफूमा भएका विभिन्न प्रश्नहरूलाई मनमा नै दबाउँदै आइरहेका थिए । तर, आजभोलि बिस्तारै यो विषय हाम्रो शरीर र स्वास्थ्यसम्बन्धी हो भनेर यसको महत्वलाई बुझ्दै आइरहेको पाइन्छ । यसबारे विभिन्न गोष्ठी छलफल तथा कार्यक्रमहरूको माध्यमबाट यो विषयमा दिन प्रतिदिन क्रियाकलापहरू बढ्दै गइरहेको पाइन्छ । सरोकारवालाहरूले पनि केही तहसम्म यसको महत्वलाई देशभर फैलाउन मद्दत गरिरहेको पाइन्छ । आजभोलि थुप्रै ठाउ“हरूमा यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य हाम्रो सरोकारको विषयमध्ये एक हो भनेर आवाज पनि उठ्न थालिसकेको छ ।
(बियोन्ड बेइजिङ कमिटी नेपाल र राइट हियर राइट नाउको सहयोगमा)
