काठमाडाैं - सञ्चारमाध्यममा मातृभाषा पत्रकारिताको अवस्था र चुनौतीबारे परामर्श कार्यक्रम सम्पन्न भएकाे छ । आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको आयोजनामा नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ (फोनिज) संघीय समितिको सहकार्यमा शुक्रबार किम्ची रेस्टुरेन्ट एण्ड ब्याङ्क्वेटमा सञ्चारमाध्यममा मातृभाषा पत्रकारिताको विकासक्रम, उपलब्धि र चुनौतीहरूको विषयमा विभिन्न सञ्चारमा कार्यरत सञ्चारकर्मीहरूले परामर्श गरी सम्पन्न भएको हो ।
कार्यक्रममा गोरखापत्रका नायब कार्यकारी सम्पादक कुमार विवेकानन्द मिश्रले गोरखापत्र संस्थानमा मातृभाषा आन्दोलन र मातृभाषा पत्रकारिताको समग्र अवस्थामाथि कार्यपत्र प्रस्तुत गरे । नेपाली पत्रकारिता जगतमा मातृभाषा पत्रकारिता २०४६ सालदेखि हालसम्म भएका विकासक्रम, उपलब्धि र चुनौतीहरूको समिक्षा प्रस्तुत गरे।
गोरखापत्रमा मातृभाषा पत्रकारिता नयाँ नेपाल बहुभाषिक पृष्ठ प्रकाशन २०६४ असार २० गते लेख छापिएका इतिहासबारे उनले प्रकाश पारे। मिश्रका अनुसार विसं २०६४ सालपछि गोरखापत्र संस्थानले समावेशीतालाई प्राथमिकता राख्दै मातृभाषामा सामग्री प्रकाशन सुरु गरेको हो।
विसं २०६४ साल साउन २४ गतेदेखि गोरखापत्रमा पहिलो पटक परिक्षणका रूपमा नेपाल, तामाङ, मैथिली र गुरुङ भाषामा सामग्री प्रकाशन सुरु गरिएको उनले बताए। 'प्रारम्भमा परीक्षणका रूपमा सुरु गरिएको यो प्रक्रिया २०६४ साल असोजदेखि नियमित प्रकाशनमा परिणत भएको हो',' मिश्रले भने, 'हाल संस्थानबाट ३३ भाषामा सामग्री प्रकाशित भइरहेका छन्।' उनले मातृभाषा पत्रकारिताबाट सांस्कृतिक र भाषिक संरक्षण, विकेन्द्रीकरण तथा संघीयताको समर्थनजस्ता सम्भावनाहरू रहेकोलै सञ्चारमाध्यममा पकड बनाउन जाेड दिए । सीमित स्रोत साधनले मातृभाषा कम साक्षरता भएको र बहुभाषिक लिपीमा राख्नु चुनौतीका विषय भएकाे उनले बताए ।
रेडियो नेपालका कार्यक्रम महाशाखा प्रमुख तारा वस्थीले रेडियो नेपालमा प्रसारित मातृभाषा समाचारबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरे। उनले सातै प्रदेशबाट विभिन्न भाषामा कार्यक्रमहरू प्रसारण भइरहेको जानकारी दिए। रेडियो नेपालमा प्रसारणा गरिने भाषागत कार्यक्रमहरुलाई निरतन्तरता दिने उनले बताए ।
नेपाल टेलिभिजनका समाचार प्रमुख पुष्पहरि क्याम्पाराईले मातृभाषा पत्रकारिताको वर्तमान अवस्था र चुनौतीमाथि कार्यपत्र प्रस्तुत गरे। उनले नेपाल टेलिभिजनले समावेशी दृष्टिकोणबाट विभिन्न भाषाका कार्यक्रमहरूलाई प्राथमिकता दिएको बताए।समावेशीकरण गरेर गरीरहेको र लगिरहेकोमा नेपाल टेलिभिजनकाे २०७२काे मर्मअनुसार चलेको बताए ।
उनका अनुसार नेपाल टेलिभिजनले नेपाल भाषा, तामाङ, गुरुङ, मैथिली, लिम्बु, थारु र डोट्याली गरी सात भाषामा कार्यक्रम उत्पादन गरिरहेको छ। राष्ट्रिय प्रसारणमा मगर, गुरुङ, तामाङ, नेपाल, लिम्बु, थारु, अवध, भोजपुरी, उर्दु, मैथिली लगायत अन्य चार भाषासमेत गरी सामग्री प्रसारण भइरहेको जानकारी उनले दिए।नेपाली आदिवासीलाई सामाजिक,आर्थिक, शिक्षा क्षेत्रमा अगाडि बढाउनुपर्छ भनेर नेपाल टेलिभिजनका विषयवस्तुमा प्राथमिकता दिनुका साथै पहुँच पनि पुग्न सकोस् भनेर काम गरिरहेकाे उनले बताए । विविधता र समावेशीका लागि सार्वजनिक सेवा प्रसारणमा ठूला जनसंख्याका अाधारमा मातृभाषाबाट सूचना प्रवाह गरिरहेकाे उनले बताए । शक्तिहिनका लागि शक्ति बन्न अाज मातृभाषा पत्रकारिताले भूमिका खेल्ने बताए ।
नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ (फोनिज) का अध्यक्ष लक्की चौधरीले मातृभाषा पत्रकारिता एकताको आधार हुने भन्दै कार्यपत्र प्रस्तुत गरे। उनले भने, ‘सीमान्तीकृत समुदायलाई मूलधारमा जोड्ने माध्यम हो मातृभाषा। यसले भाषालाई जोगाउँछ।’चौधरीले समावेशी समाज निर्माण, सांस्कृतिक र भाषिक संरक्षण तथा परम्परागत ज्ञान पुस्तान्तरणका लागि मातृभाषा पत्रकारिता अत्यन्त आवश्यक रहेको औंल्याए। मातृभाषाले हाम्रो समाजको संस्कृति प्रवद्धन गर्दछ। उनले मातृभाषा पत्रकारिता भाषामा पुस्तान्तरणमा पनि सहयोग हुने भएकाले लोकसेवामा पानि समावेश गरिनुपर्ने बताए । फाेनिजका बारेमा पनि बताउदै ' एक घर एक पत्रकार' काे अवधारणा लिएर विभिन्न कार्यक्रम गरिरहेकाे बताए । मातृभाषा पत्रकारितामा बिज्ञापन नदिने, आर्थिक स्रोतहरु नहुने, दक्ष जनशक्तिको अभाव, मुलधारको मिडियाबाट अपहेलित रहेको उल्लेख गरे ।
