काठमाडौं– नेपाली किसानले उत्पादन गरेको दूध नै खेर जाने अवस्था आउँदा डेरी उद्योगी भने भारतबाट धूलो दूध ल्याउने तयारीमा लागेका छन् । डेरी उद्योगीको चाँडो कमाउने धन्दालाई कृषि तथा पशुपन्छी विकासमन्त्री डा. बेदुराम भुसालले सदर गर्ने तयारीसमेत गरेको बुझिएको छ ।
मन्त्री भुसाल चाँडो कमाउने उद्देश्यका साथ अघि बढेका डेरी उद्योगीको फन्दामा परेका कारण भारतीय धूलो दूध भित्रिन लागेको व्यवसायीहरुको दाबी छ । नेपाली किसानले उत्पादन गरेको दूधलाई पूर्णरुपमा बेवास्ता गर्ने, तोकिएको मूल्य नदिने समस्या अहिले पनि यथावत् छ । नेपालमा दूधको उत्पादन प्रशस्त भएको बेलासमेत डेरी उद्योगीहरुले भारतबाट धूलो दूध आयात गरी झोल बनाएर उपभोक्तासम्म पु¥याउने गरेका थिए । छिटो नाफा गर्न नेपालमा उत्पादन गरिएको दूधभन्दा भारतले उत्पादन गरेको दूध नै सहज भएकाले व्यापारी अहिले ‘एनिहाउ’ धूलो दूध ल्याउने तयारीमा जुटेका छन् ।
. धूलो दूध आयात स्वीकृतिका लागि राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डको बैठकबाट प्रस्ताव कृषि मन्त्रालयमा पेस
. छिटो नाफा गर्न नेपालमा उत्पादन गरिएको दूधभन्दा भारतले उत्पादन गरेको दूध नै सहज भएकाले व्यापारी अहिले जसरी पनि धूलो दूध ल्याउने तयारीमा
. भारतबाट धूलो दूध आयात रोक्न लाग्दा चक्रपाणि खनालको मन्त्री पदसमेत गुमेको थियो
मन्त्रीसँग कसरी मिलाउँदै छन् सेटिङ ?
पूर्वकृषिमन्त्री चक्रपाणि खनालको पालामा भारतबाट धूलो दूध आयात गर्न रोकिएको थियो । त्यसबेला भारतबाट धूलो दूध आयात गर्न रोकेकै कारण खनालले मन्त्री पदबाट हात धुनु परेको थियो । अहिले फेरि धूलो दूधको खेल सुरु भएको छ । धूलो दूध आयात गर्न स्वीकृतिका लागि राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डको बैठकले प्रस्ताव कृषि मन्त्रालयलाई पेस गरिसकेको छ । बोर्डमा सदस्य रहेको डेरी उद्योगका मालिकहरुले बोर्डका कार्यकारी निर्देशकलाई आफ्नो प्रभावमा पारेर धूलो दूध आयात गर्ने व्यवस्था मिलाउन सेटिङ गरेका हुन् ।
धूलो दूध आयात गर्न बोर्डका कार्यकारी निर्देशक राजेन्द्र यादवलाई डेरी एसोसिएसन नेपालका अध्यक्ष प्रल्हाद दाहालले सेटिङ मिलाएका हुन् । यादव र दाहाल दुवै एमालेनिकट मानिन्छन् । यसअघि खनालले धूलो दूध आयात प्रतिबन्ध गरेपछि उनको विरुद्ध त्यसबेलाका डेरी एसोसिएसनका अध्यक्ष सुमित केडिया खुलेरै लागेका थिए । उनलाई त्यसबेला डेरी एसोसिएसनका महासचिव रहेका दाहालले लाइन मिलाउने काम गरेका थिए ।
राजनीतिक दलहरुसँग नजिक सम्बन्ध राख्ने, चाँडै फाइदा लिनसक्ने चतुर डेरी उद्यमीका रुपमा चिनिन्छन् दाहाल । डेरी एसोसिएसन नेपालको अध्यक्षमा सीताराम डेरीका साहु सुमित केडिया हुँदा चितवन मिल्क बन्द गराउनुपर्छ भन्ने लबिइङमा लागेका थिए उनी । त्यसबेला कृषिमन्त्री हरिप्रसाद पराजुली थिए । जसले मिल्क होलिडेका नाममा किसानहरुले सडकमा दूध पोख्ने अवस्था आउन नदिन चितवन मिल्कलाई किसान, दुग्ध सहकारी र सरकारी संस्थाले सञ्चालन गर्ने गरी खरिद प्रक्रियासमेत अघि बढाएका थिए । तर, त्यसबेला केडियाकै पहलमा उक्त प्रक्रिया तुहिएको थियो ।
त्यसबेला चितवन मिल्क बन्द अवस्थामा थियो भने ‘मिल्क होलिडे’ भएको भन्दै किसानहरुले सडकमा दूध फालिरहेका थिए । देशमा मिल्क होलिडे हुन नदिने धूलो दूध उत्पादन गर्ने चितवन मिल्कलाई जसरी हुन्छ सञ्चालनमा ल्याउने पक्षमा तत्कालीन मन्त्री पराजुली लागेका थिए । किसानका पक्षमा उभिँदाउभिँदै असार १५ को धान दिवसले पराजुलीको मन्त्री पद नै गयो ।
धूलो दूध नल्याउन चेतावनी
वर्तमान सरकारले धूलो दूध आयात गर्न दिन लागेको सुन्नमा आएकाले आफूहरुको त्यसको विरोधमा उत्रिने उनै पूर्वकृषिमन्त्री पराजुलीले बताए । भारतबाट दूध ल्याउँदा सस्तो पर्ने तर नेपाली किसानहरुले उत्पादन गर्ने दूध महँगो पर्ने भएकाले व्यापारीले नेपालको दूध खरिद गर्नुभन्दा भारतबाट नै ल्याउन जोड गरिरहेको पराजुलीको तर्क छ ।
‘धनगढी, कोहलपुरमा उत्पादन भएको दूध संकलन गर्ने कार्यमा डेरी उद्योगीहरुले चासो दिएका छैनन् । तर भारतबाट धूलो दूध खरिद गर्न आतुर देखिएका छन् । नेपाली किसानलाई दूधको रकम अहिलेसम्म नदिने अनि दूध अभाव भयो भन्दै भारतबाट दूध ल्याउन खोज्नु सरासर गलत हो,’ पराजुलीले भने ।
राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डका निवर्तमान कार्यकारी निर्देशक बाबुकाजी पन्त पनि अहिले भारतबाट धूलो दूध आयात गर्न नपर्ने बताउँछन् । ‘नेपालमै दूधको उत्पादन बढ्न थालिसकेको छ । यो अवस्थामा भारतबाट दूध किन किन्ने ?,’ उनको प्रश्न छ, ‘माघ फागुन महिनामा दूधको अभाव हुने संकेत थियो तर त्यसबेला पुग अपुग चल्यो । अहिले दूग्ध उत्पादक सहकारीहरुले प्रशस्त दूध उत्पादन गरिरहेकाले दूध आयात खोल्नु नेपाली किसानका लागि घातक हुन्छ ।’ नेपालमै दूध उत्पादन बढिरहेको बेला धूलो दूध किन्नु ठीक नहुने उनको तर्क छ । ‘अहिले दूध उत्पादन बढ्न बढिरहेको छ । यही अवस्था रहने हो भने साउनमा मिल्क होलिडे हुन सक्छ,’ उनले भने ।
राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डका कार्यकारी निर्देशक राजेन्द्र यादवले धूलो दूध आयात गर्ने पक्षमा आफू नभएको बताए । उनले पशु सेवा विभाग, दुग्ध विकास संस्थान, उद्योगीहरुको सर्वपक्षीय छलफलबाट आएको प्रतिवेदन मन्त्रालयका बुझाएको तर दूध आयात गर्न आफूले सहमति नदिएको बताए ।
नेपालमा आवश्यक पर्ने धूलो दूध यही उत्पादन हुने अध्ययनले देखाएको हुँदा भारतबाट धूलो दूध आयात गर्न पहल भइरहेको विषय आफूलाई जानकारी नभएको यादवको भनाइ छ । भारतबाट बटर र दूध ल्याउने विषयमा बोर्डमा पत्र आएको स्वीकार गर्दै आफू उक्त पक्षमा नभएको उनको धारणा छ ।
