नवलपुर- पछिल्लो समय नेपालमा प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षाको महत्व दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ। रोजगारीका अवसरमा देखिएको प्रतिस्पर्धा, दक्ष जनशक्तिको बढ्दो माग तथा युवालाई स्वदेशमै सीप र रोजगारीसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकताका कारण प्राविधिक शिक्षा आजको महत्वपूर्ण आवश्यकता बनेको छ।
यही आवश्यकतालाई आत्मसात् गर्दै नवलपुरको गैँडाकोटमा अवस्थित कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटले विगत २९ वर्षदेखि स्वास्थ्य तथा प्राविधिक शिक्षाको क्षेत्रमा निरन्तर योगदान पुर्याउँदै आएको छ। प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद्बाट सम्बन्धन प्राप्त कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटले विद्यार्थीलाई सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै प्रयोगात्मक, व्यावहारिक, सीपमूलक तथा रोजगारमुखी शिक्षा प्रदान गर्दै आएको छ। समयको आवश्यकता, विद्यार्थीको रुचि तथा देशको श्रम बजारको मागलाई ध्यानमा राख्दै संस्थाले विभिन्न स्वास्थ्य तथा प्राविधिक विषयमा अध्ययनको अवसर प्रदान गरिरहेको छ।
संस्थामा प्रमाणपत्र तह नर्सिङ, सामान्य चिकित्सा, फार्मेसी, चिकित्सा प्रयोगशाला प्रविधि, फिजियोथेरापी, डायग्नोस्टिक रेडियोग्राफी, सिभिल इन्जिनियरिङ तथा सब-सिभिल इन्जिनियरिङ लगायतका कार्यक्रम सञ्चालनमा रहेका छन्। स्वास्थ्य क्षेत्रमा दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा संस्थाले स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न विषयमा दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
प्रमाणपत्र तह नर्सिङमार्फत विद्यार्थीलाई बिरामीको हेरचाह, स्वास्थ्य शिक्षा, प्राथमिक उपचार तथा स्वास्थ्य सेवासम्बन्धी आवश्यक ज्ञान र सीप प्रदान गरिन्छ। सामान्य चिकित्सा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा, बिरामीको परीक्षण तथा उपचारमा सहयोग गर्न आवश्यक व्यावहारिक ज्ञान दिइन्छ। फार्मेसीतर्फ औषधिको प्रयोग, व्यवस्थापन, भण्डारण तथा औषधिसम्बन्धी आवश्यक ज्ञान प्रदान गरिन्छ भने चिकित्सा प्रयोगशाला प्रविधिमार्फत विभिन्न रोगको पहिचान तथा निदानमा आवश्यक प्रयोगशाला परीक्षणसम्बन्धी दक्ष जनशक्ति उत्पादन गरिन्छ।
त्यसैगरी, फिजियोथेरापीले चोटपटक, शारीरिक कमजोरी तथा विभिन्न स्वास्थ्य अवस्थाबाट प्रभावित व्यक्तिको शारीरिक क्षमता सुधार तथा पुनर्स्थापनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। डायग्नोस्टिक रेडियोग्राफी आधुनिक स्वास्थ्य सेवाको महत्वपूर्ण पक्ष हो, जसअन्तर्गत एक्स-रे तथा विभिन्न इमेजिङ प्रविधिसम्बन्धी दक्ष जनशक्ति तयार गरिन्छ। स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर सुधारका लागि चिकित्सक, नर्स तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीसँगै यस्ता प्राविधिक जनशक्तिको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने गरेको छ।
नेपालमा सडक, भवन, पुल, खानेपानी तथा अन्य भौतिक पूर्वाधार निर्माणको काम विस्तार भइरहेका बेला सिभिल इन्जिनियरिङ क्षेत्रका दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता पनि बढिरहेको छ। यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै संस्थाले सिभिल इन्जिनियरिङ तथा सब-सिभिल इन्जिनियरिङ कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। यी कार्यक्रममार्फत विद्यार्थीलाई भवन निर्माण, सडक, सर्वेक्षण, निर्माण प्रविधि तथा पूर्वाधार विकाससँग सम्बन्धित सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान प्रदान गरिँदै आएको छ।
संस्थाका प्राचार्य श्री ध्रुव प्रसाद काफ्लेले कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटले स्थापनाकालदेखि नै गुणस्तरीय र व्यावहारिक शिक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको बताए । उनले भने, “हाम्रो उद्देश्य विद्यार्थीलाई प्रमाणपत्र मात्र प्रदान गर्नु होइन, उनीहरूलाई आफ्नो पेशागत क्षेत्रमा सक्षम, दक्ष, अनुशासित र जिम्मेवार जनशक्तिका रूपमा तयार गर्नु हो। आजको प्रतिस्पर्धात्मक समयमा शैक्षिक योग्यता मात्र पर्याप्त हुँदैन, विद्यार्थीमा व्यवहारिक ज्ञान, सीप, आत्मविश्वास र पेशागत दक्षता आवश्यक हुन्छ। त्यसैले हामी सैद्धान्तिक शिक्षासँगै प्रयोगात्मक र व्यावहारिक शिक्षालाई विशेष प्राथमिकता दिँदै आएका छौँ।”
प्राचार्य काफ्लेले प्रविधिको तीव्र विकाससँगै शिक्षण प्रणालीमा पनि निरन्तर सुधार आवश्यक रहेको बताउँदै विद्यार्थीलाई आधुनिक कार्यक्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउन संस्थाले शिक्षण सिकाइ, प्रयोगशाला अभ्यास, क्लिनिकल अभ्यास तथा प्राविधिक अभ्यासलाई थप प्रभावकारी बनाउँदै लैजाने बताए। उनका अनुसार विद्यार्थीले पढाइ पूरा गरेपछि केवल रोजगारी खोज्ने मात्र नभई आफ्नो सीप र क्षमताका आधारमा स्वरोजगार तथा उद्यमशील बन्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि संस्थाको उद्देश्य हो।
त्यस्तै, सञ्चालक समिति सदस्य श्री गीता सापकोटाले कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटलाई विद्यार्थीको भविष्य निर्माण गर्ने महत्वपूर्ण शैक्षिक संस्थाका रूपमा विकास गर्न आफूहरू निरन्तर प्रतिबद्ध रहेको बताए। उनले भने, “२९ वर्षको यात्रामा हामीले धेरै विद्यार्थीलाई शिक्षा र सीप प्रदान गर्न सफल भएका छौँ। विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षक तथा समुदायले हामीमाथि गरेको विश्वास हाम्रो ठूलो शक्ति हो। आगामी दिनमा पनि समयअनुकूल शिक्षा, आधुनिक प्रविधि र राम्रो शैक्षिक वातावरण प्रदान गर्दै विद्यार्थीलाई स्वदेश तथा विदेशमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने दक्ष जनशक्तिका रूपमा तयार गर्ने हाम्रो लक्ष्य हो।”
सापकोटाका अनुसार संस्थाको विकास केवल भौतिक पूर्वाधारमा मात्र सीमित नभई शिक्षाको गुणस्तर, शिक्षकको क्षमता विकास, विद्यार्थीको अनुशासन, प्रयोगात्मक सिकाइ, अनुसन्धान तथा संस्थागत व्यवस्थापनको सुधारसँग पनि जोडिएको छ। विद्यार्थीलाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्दै उनीहरूको भविष्यलाई सुरक्षित र आत्मनिर्भर बनाउन संस्था निरन्तर सुधारको बाटोमा अघि बढिरहेको उनको भनाइ छ।
नेपालमा हरेक वर्ष ठूलो संख्यामा युवाहरू श्रम बजारमा प्रवेश गर्ने गरेका छन्। तर सबै युवाले आफ्नो योग्यता र क्षमताअनुसार रोजगारी प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था अझै सहज छैन। यस्तो अवस्थामा प्राविधिक तथा सीपमूलक शिक्षा युवालाई रोजगारी, स्वरोजगार र आत्मनिर्भरतासँग जोड्ने महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ। प्राविधिक शिक्षाले विद्यार्थीलाई कुनै निश्चित पेशा वा क्षेत्रमा आवश्यक पर्ने सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै प्रत्यक्ष रूपमा काम गर्न सक्ने सीप प्रदान गर्छ। स्वास्थ्य, इन्जिनियरिङ, सूचना प्रविधि, कृषि, पर्यटन, निर्माण लगायतका क्षेत्रमा दक्ष जनशक्तिको माग बढ्दै गएकाले नेपालमा प्राविधिक शिक्षाको विस्तार र गुणस्तर सुधार आजको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।
कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटले पनि यही आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखेर विद्यार्थीलाई व्यवहारिक र रोजगारमुखी शिक्षा प्रदान गर्दै आएको छ। संस्थाले कक्षा शिक्षणसँगै प्रयोगशाला अभ्यास, क्लिनिकल अभ्यास, फिल्ड पोस्टिङ, प्राविधिक अभ्यास तथा विभिन्न अतिरिक्त क्रियाकलापलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। स्वास्थ्यसम्बन्धी विषय अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई वास्तविक कार्यक्षेत्रको अनुभव दिलाउन क्लिनिकल तथा फिल्ड अभ्यासमा सहभागी गराइन्छ भने इन्जिनियरिङतर्फका विद्यार्थीलाई सम्बन्धित प्राविधिक कार्यको व्यवहारिक ज्ञान प्रदान गरिन्छ।
स्थापनादेखि हालसम्मको २९ वर्षे यात्रामा कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटले धेरै विद्यार्थीलाई स्वास्थ्य तथा प्राविधिक शिक्षा प्रदान गरिसकेको छ। संस्थाबाट शिक्षा हासिल गरेका विद्यार्थी विभिन्न अस्पताल, स्वास्थ्य संस्था, प्रयोगशाला, फार्मेसी, पुनर्स्थापना केन्द्र, इन्जिनियरिङ तथा निर्माण क्षेत्रका साथै सरकारी, गैरसरकारी र निजी क्षेत्रमा कार्यरत रहेका छन्। विद्यार्थीको सफलता नै संस्थाको प्रमुख उपलब्धि भएको बताउँदै संस्थाले आगामी दिनमा पनि बदलिँदो समय, प्रविधि र श्रम बजारको आवश्यकताअनुसार शैक्षिक कार्यक्रम तथा शिक्षण पद्धतिमा निरन्तर सुधार गर्दै जाने जनाएको छ।
२९ वर्षको लामो अनुभव, विद्यार्थी तथा अभिभावकको विश्वास र दक्ष शिक्षक-प्रशिक्षकको योगदानलाई आधार बनाउँदै कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युट आगामी दिनमा अझ गुणस्तरीय, प्रविधिमैत्री, व्यावहारिक तथा रोजगारमुखी प्राविधिक शिक्षाको केन्द्र बन्ने लक्ष्यका साथ अघि बढिरहेको छ। गुणस्तरीय शिक्षा, व्यावहारिक सीप र जिम्मेवार जनशक्ति उत्पादनलाई प्राथमिकतामा राख्दै कालिकाले स्वास्थ्य तथा प्राविधिक शिक्षाको क्षेत्रमा आफ्नो योगदानलाई निरन्तरता दिइरहेको छ।
आजको आवश्यकता अनुसार युवालाई सीपयुक्त, आत्मनिर्भर र प्रतिस्पर्धी बनाउन प्राविधिक शिक्षाको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको सन्दर्भमा कालिका मेडिकल एण्ड टेक्निकल इन्स्टिच्युटको २९ वर्षे यात्रा यस क्षेत्रमा निरन्तर योगदानको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरणका रूपमा स्थापित भएको छ।
-1787143572.jpg)
