- राजनीतिक लहर र दलीय संगठनको क्षमता परीक्षण हुँदै
- एमालेका विष्णु पौडेल, रास्वपाका सुलभ खरेल र कांग्रेसका चुन्नुप्रसाद पौडेलबीच कडा टक्कर हुने विश्लेषण
काठमाडौं- रुपन्देही क्षेत्र नम्बर-२ फेरि एकपटक राष्ट्रिय राजनीतिका लागि ‘हट स्पट’ बनेको छ । आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यहाँको चुनावी प्रतिस्पर्धा उम्मेदवारबीचको मात्र होइन, राजनीतिक लहर, दलहरूको संगठन क्षमता र मतदाताको मनोविज्ञानबीचको टकरावका रूपमा देखिएको छ ।
अघिल्लो चुनाव (२०७९)ले रुपन्देही-२ को दलीय पकड कमजोर बनायो । त्यहाँ समानुपातिकतर्फ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) पहिलो भएको थियो । त्यसबेला उक्त दलले २५ हजार ६७३ मत प्राप्त गरेर पहिलो हुँदा बलियो संगठन भएको दाबी गर्ने नेकपा एमाले २१ हजार १८३ मतमा सीमित भयो ।
तर, प्रत्यक्षतर्फ चुनावी परिणामको तस्बिर केही फरक रह्यो । एमाले उपाध्यक्ष विष्णु पौडेल २७ हजार १६५ मत ल्याएर विजयी भए भने रास्वपाका गणेश पौडेल २५ हजार ७९५ मतमा सीमित भए । मतान्तर जम्मा करिब एक हजार मात्र थियो । यसले एमालेको संगठनात्मक शक्ति र रास्वपाको लहरबीचको प्रतिस्पर्धा कति कडा छ भन्ने देखायो ।
रुपन्देही-२ लाई लामो समयदेखि एमाले उपाध्यक्ष पौडेलको ‘किल्ला’ मानिँदै आएको छ । उनले यस क्षेत्रबाट लगातार चार चुनाव जितिसकेका छन् । २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा उनले पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईलाई पराजित गर्नु राजनीतिकरूपमा ठूलो सन्देश थियो । २०७४ मा एमाले-माओवादी गठबन्धनबाट जिते भने २०७९ मा गठबन्धनविरुद्धको माहोलबीच पनि उनी विजयी भए ।
तर, पछिल्लो चुनावमा मतान्तर साँघुरो हुनु एमालेका लागि चेतावनी पनि हो । कांग्रेस-माओवादी-एकीकृत समाजवादीको गठबन्धनका बाबजुद रास्वपाले समानुपातिकमा पाएको अग्रता एमालेको परम्परागत मताधार खुम्चिँदै गएको संकेतका रूपमा हेरिएको छ ।
फेरि, यसपटक रास्वपाले उम्मेदवार परिवर्तन गरेको छ । अघिल्लोपटक कडा प्रतिस्पर्धा गरेका गणेश पौडेलको सट्टा सुलभ खरेल मैदानमा छन् । खरेल अघिल्लो चुनावमा पार्टीले पाएको मतबाट उत्साहित देखिन्छन् । उनले प्रभावसँग भने, ‘देशव्यापीरूपमा ह्वीम हाम्रो पक्षमा छ, यहाँ पनि त्यस्तै छ, चुनाव जितेर संसद् आउँछु ।’यद्यपि, पौडेल बलियो उम्मेदवार हुन् । पटक-पटक राजकीय भूमिकामा पुगेका उनले चुनाव क्षेत्रको विकासमा महत्वपूर्ण योजना सञ्चालन गरेका छन् । त्यसले पनि रुपन्देही- २ मा पौडेलको प्रभाव कम छैन ।
शनिबार पौडेलले चुनावी क्षेत्रमा दाबीसाथ भने, ‘यो चुनावमा जित्ने एमालेले हो, त्यसका उम्मेदवार मैले हो । किनभने रुपन्देही समृद्ध र विकसित बनाउने योजना कसैको हो भने त्यो नेकपा एमालेको हो, त्यसको सदस्यको नाताले मेरो पनि हो । त्यसैले जितको हकदार मै हुँ ।’
यता कांग्रेसका लागि रुपन्देही-२ ‘कमब्याक’ गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ । त्यहाँ कांग्रेसले उद्योगी चुन्नुप्रसाद पौडेललाई उम्मेदवार बनाएको छ । विशेष महाधिवेशनपछि गगन थापा सभापति बनेसँगै कांग्रेसले गठबन्धनका कारण छरिएका मत फिर्ता ल्याउने रणनीति बनाएको छ । अघिल्लोपटक गठबन्धनका कारण असन्तुष्ट मतदाताले रास्वपालगायत दल रोजेको कांग्रेसको आन्तरिक विश्लेषण छ । यसपटक कांग्रेस उम्मेदवारले आफ्ना परम्परागत मतदातालाई फिर्ता ल्याउने अभियानलाई मुख्य एजेण्डा बनाएका छन् ।
बुटवल बहुमुखी क्याम्पसका राजनीतिशास्त्रका उपप्राध्यापक उद्धव गौतमका अनुसार गगन थापाले नेतृत्व लिएपछि कांग्रेसका युवाहरूमा उत्साह देखिन्छ । उनले प्रभावसँग भने, ‘उम्मेदवार पुरानै भए पनि संगठनमा आत्मविश्वास बढेको छ ।’ यहाँ राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीका अध्यक्ष केशवबहादुर थापा मगर पनि यसपटक प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिन्छन् । अघिल्लो चुनावमा उनी २२ हजार २७ मतसहित तेस्रो स्थानमा थिए । यद्यपि, समानुपातिकतर्फ पार्टीले करिब चार हजार मतमात्रै पाएकोले संगठनात्मक आधार कमजोर रहेको विश्लेषकहरूको बुझाइ छ ।
यससँगै कांग्रेस, नेकपा, राप्रपालगायत दलहरूको उपस्थिति मिलेर यस क्षेत्रलाई स्पष्टरूपमा त्रिपक्षीय भिडन्ततर्फ धकेलेको छ- एमाले, रास्वपा र कांग्रेसबीच । रुपन्देही-२ मा जित/हारको चाबी भने बुटवल उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ११ लाई मानिन्छ । यस वडामा मात्रै १७ हजार ९४३ मतदाता छन्, जुन यस क्षेत्रकै सबैभन्दा ठूलो भोट बैंक हो । ठीक विपरीत बुटवल-५ मा सबैभन्दा कम एक हजार ८२५ मतदाता छन् ।
राजनीतिक विश्लेषक गौतमका अनुसार बुटवल-११ को मन जित्ने उम्मेदवारको जित सुनिश्चित हुने सम्भावना उच्च हुन्छ । यही कारण सबै दलको केन्द्रित चुनावी रणनीति यही वडामाथि छ । रुपन्देही-२ मा यसपटकको चुनाव व्यक्तिको जित/हार मात्र होइन, राजनीतिक लहर, संगठनको शक्ति र मतदाताको असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति पनि हुने जानकारहरु बताउँछन् । पूर्वअर्थमन्त्री पौडेलको अनुभव र संगठनात्मक बल, रास्वपाको लहर र नयाँपन, र कांग्रेसको पुनरागमन प्रयास, यी तीन शक्तिको टकरावले यहाँको नतिजा राष्ट्रिय राजनीतिका लागि पनि सन्देश बन्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
