- नयाँ र पुराना दलका उम्मेदवारहरूबीच विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रमा महाभिडन्त हुने
- महाभिडन्तमा हुने जित हारले देशको राजनीतिको रुप नै बदल्न सक्छ
- राष्ट्रिय चासोको केन्द्रमा महाभिडन्त हुने क्षेत्र
काठमाडौं- संसदीय निर्वाचन हुन थालेको साढे छ दशकमा आगामी फागुन २१ गते नवौंपटक निर्वाचन हुँदै छ । समानुपातिक र प्रत्यक्ष दुवैतर्फ उम्मेदवारी दर्ता भइसकेसँगै चुनावी महोल तातेको छ ।
गत भदौको अन्तिम साता भएको जे-जी विद्रोहपछि हुन लागेको यो मध्यावधि निर्वाचनलाई नयाँ र पुराना भनिएका दलहरू तथा तिनका शीर्ष नेताहरूको राजनीतिक भविष्यसँग जोडेर हेरिएको छ । सत्ता अभ्यास गरिसकेका परम्परागत दलहरू जनआक्रोश, आन्तरिक विवाद र विश्वासको संकटबाट गुज्रिरहेका बेला आफूलाई ‘विकल्प’ दाबी गर्ने नयाँ शक्तिहरूका लागि पनि यो चुनाव कठोर परीक्षा बनेको छ ।
पुराना दलहरूका लागि यो निर्वाचन राजनीतिक सान्दर्भिकता जोगाउने लडाइँ बनेको छ । पटक-पटक सरकार चलाएर पनि स्थायित्व, सुशासन र आर्थिक सुधारमा अपेक्षित परिणाम दिन नसकेको आरोप खेपिरहेका यी दलले मतदातालाई फेरि विश्वास दिलाउनुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेका छन् ।
उता, नयाँ भनिएका दल र स्वतन्त्र पृष्ठभूमिबाट उदाएका नेताहरूका लागि यो निर्वाचन ‘आक्रोश’ संस्थागत गर्ने अवसर हो । सामाजिक सञ्जाल र नागरिक असन्तोषको बलमा उदाएका यी शक्तिले सडकको लोकप्रियता मतपेटिकासम्म पुर्याउन सक्छन् कि सक्दैनन् ? निर्वाचनको परिणामपछि प्रस्ट होला ।
निर्वाचनमा भने नयाँ र पुराना दलका उम्मेदवारहरूबीच देशको विभिन्न क्षेत्रमा महाभिडन्त हुने देखिएको छ । महाभिडन्तमा हुने जित हारले देशको राजनीतिको रुप नै बदल्न सक्छ । त्यसो हुँदा महाभिडन्त हुने क्षेत्र राष्ट्रिय चासोको केन्द्रमा छ । सर्वाधिक चासो रहेको झापा-५ मा हो । यहाँ तीनपटक प्रधानमन्त्री भइसकेका नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र एकपटक काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रमुख भएका राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का वरिष्ठ नेताबीच महाभिडन्त हुँदै छ । यी दुवै जना आ-आफ्नो पार्टीबाट भावी प्रधानमन्त्रीका घोषित उम्मेदवार हुन् । ओली आठौंपटक संसदीय निर्वाचनमा उम्मेदवार बन्दा बालेन पहिलोपटक उम्मेदवार बनेका हुन् ।
यी दुई भावी प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवारमध्ये एकले जित्ने र अर्कोले हार्ने निश्चित छ । उसो त यहाँ कांग्रेसकी मन्दरा चिमरिया र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का प्रभावशाली युवा नेता रञ्जित तामाङ तथा श्रम संस्कृति पार्टीका युवा नेता समीर तामाङ पनि प्रतिस्पर्धामा छन् । मन्दरा, रञ्जित र समीर पनि त्यहाँ प्रभावशाली उम्मेदवार हुन् । यी तिनै जना उम्मेदवार पहिलोपटक निर्वाचनको मैदानमा छन् । त्यसो हुनाले यी तीन उम्मेदवार पनि ओली र बालेनका लागि चुनौती हुन सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
यता मधेस प्रदेशको सर्लाही-४ मा नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापा र पूर्वकांग्रेसी नेता हालका रास्वपा उम्मेदवार डा. अमरेशकुमार सिंहबीच चुनावी भिडन्त हुँदै छ । थापा आफूले २०७०, २०७४ र २०७९ मा लगातार निर्वाचन जितेको काठमाडौं-४ छाडेर सर्लाही-४ पुगेका हुन् । यही क्षेत्र हो, जहाँबाट सिंहले कांग्रेस उम्मेदवार भएर २०७४ मा निर्वाचन जितेका थिए । २०७९ मा कांग्रेसले टिकट नदिएपछि स्वतन्त्र उम्मेदवार भएर पनि निर्वाचन जितेका थिए । यही क्षेत्रमा थापाले सिंहविरुद्ध धावा बोलेका छन् । थापा पनि कांग्रेसले घोषणा गरेको भावी प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवार हुन् । उनी पराजित भए पाँच वर्षसम्म प्रधानमन्त्री बन्ने उनको सपनामा तुषरापात हुने छ ।
यहाँ एमालेले अमनिसकुमार यादवलाई उम्मेदवार बनाएको छ । उम्मेदवार भएका अमनिस सोमबारमात्रै नेकपा छाडेका नेता शिवपुजन यादवका छोरा हुन् । यहाँ नेकपाले रगनिश राय यादवलाई उम्मेदवार बनाएको छ । यी दुई उम्मेदवार पनि गगन र अमरेशका लागि भारी पर्न सक्ने टिप्पणी भइरहेको छ ।
झापा-२ मा विघटित प्रतिनिधिसभाका सभामुख देवराज घिमिरे र उपसभामुख इन्दिरा राना मगरबीच महाभिडन्त हुँदै छ । घिमिरे एमाले र राना रास्वपा उम्मेदवार हुन् । घिमिरे २०७९ मा निर्वाचित भएका थिए । राना समानुपातिक सांसद थिइन् । यसपटक संसद्का दुई नेता प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका हुन् । अघिल्लोपटकको निर्वाचनमा निकटतम् प्रतिद्वन्द्वी भएका स्वागत नेपाल राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)बाट उम्मेदवार छन् । पहिले स्वतन्त्र र अहिले उनी दलबाट निर्वाचनमा होमिएका हुन् । स्वागत पनि बलिया उम्मेदवार हुन् । पत्रकारिता र कानुनी पृष्ठभूमिबाट आएका उनलाई यसपटक राप्रपाको पनि साथ हुँदा उनले नजित्लान भन्न सकिँदैन ।
तर, विगतको निर्वाचन परिणामलाई आधार मान्दा झापा-२ बाट पटक-पटक कम्युनिस्ट उम्मेदवारहरूले निर्वाचन जित्दै आएका छन् । यसपटक के हुन्छ ? हेर्न बाँकी छ । गोरखा-२ मा प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (प्रलोपा) नेता तथा पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराई र नेकपाका नेता लेखनाथ न्यौपाने आमनेसामने हुँदै छन् । यो क्षेत्र १० वर्षे युद्धकालमा माओवादी प्रभावित क्षेत्र हो । भट्टराई र न्यौपाने युद्धका सहयात्रीसमेत हुन् । उनीहरूबीच नै यसपटक भिन्नभिन्न पार्टीबाट प्रतिस्पर्धा हुन लागेको हो । उसो त यहाँ एमालेले मिलन गुरुङ (चक्रे मिलन) र कांग्रेसले प्रकाशचन्द्र दवाडीलाई उम्मेदवार बनाएको छ । यी दुई उम्मेदवार भट्टराई र न्यौपानेका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने ठानिएको छ ।
महाभिडन्त हुने अर्को प्रतिनिधिसभा क्षेत्र चितवन-२ हो । यहाँ यसपटक पनि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभाति रवि लामिछाने उम्मेदवार बनेका छन् । यसअघि पहिलोपटक २०७९ मंसिरमा भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन र दोस्रोपटक २०८१ को वैशाखमा भएको प्रतिनिधिसभा उपनिर्वाचनमा उनी उम्मेदवार बनेका थिए । दुवैपटक निकटतम् प्रतिद्वन्द्वीले झण्डै तेब्बर बढी मतले लामिछाने विजयी भए । उनै लामिछानेसँग चुनावी प्रतिस्पर्धामा यसपटक चिवतन-२ मा कांग्रेसकी मीनाकुमारी खरेल उत्रिएकी छन् । दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि बालअधिकार र महिला अधिकारको क्षेत्रमा उनी क्रियाशील अभियन्ता हुन् । रविका लागि उनी भारी पर्न सक्ने ठानिएको छ । एमालेले त्यहाँ अस्मिन घिमिरेलाई उम्मेदवार बनाएको छ । उनी पहिलोपटक निर्वाचनमा होमिएका हुन् । विगतमा यस क्षेत्रबाट पटक-पटक एमालेका कृष्णभक्त पोखरेल निर्वाचित भएका थिए । यस क्षेत्रमा नेकपाले यसपटक प्रभावशाली नेता प्रताप गुरुङलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।
सहकारी ठगी मुद्दाका आरोपी लामिछानेको यसपटक झनै छविमा दाग लागेको छ । यस्तोबेला निर्वाचन हुन लागेकाले उनलाई प्रतिस्पर्धी दलका उम्मेदवारहरूविरुद्ध जित निकाल्न सहज नहुन सक्छ । यस्तै, रुकुम पूर्वमा नेकपा संयोजक पुष्पकमल दाहालसँग कांग्रेस उम्मेदवार कुशुम थापा मगर र एमाले उम्मेदवार लीलामणि गौतम प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । निर्वाचन क्षेत्र फेरेको फेरेकै गरेका कारण ‘घुमन्ते उम्मेदवार’को छवि बनाएका पूर्वप्रधानमन्त्री दाहाललाई राष्ट्रिय राजनीतिमा त्यति नचिनिएका दुई नेताले टक्कर दिने भएका छन् । त्यहाँ दाहाल सहज जितका लागि गएका हुन् । कुशुम र लीलामणि जिल्लावासी हुनाले मतदाताले दीर्घकालसम्मका जनप्रतिनिधि खोजेको अवस्थामा दाहालले पराजय बेहोर्न पनि सक्छन् ।
दाहालकै दल नेकपाका सहसंयोजक माधवकुमार नेपाललाई यसपटक मधेस आन्दोलनका शीर्षस्थमध्येका एक नेता अनिलकुमार झाले टक्कर दिँदै छन् । झा कांग्रेस प्रवेश गरेर नेपालसँगको प्रतिस्पर्धा निश्चित गरेका हुन् । नेपालले पटक-पटक यस क्षेत्रबाट निर्वाचन जित्दै आएका छन् । उनको जित रोक्नेगरी झा यसपटक उम्मेदवार बनेर नेपालमाथि चुनौती बढाइदिएका छन् । नेपालसँगको प्रतिस्पर्धामा एमालेले अजयकुमार गुप्ता र रास्वपाले राजेश चौधरीलाई उम्मेदवार बनाएको छ । गुप्ता अनुभवी राजनीतिज्ञ हुन् । यी दुई उम्मेदवारलाई पनि यहाँ कम आकलन गर्न नसकिने अवस्था छ ।
यस्तै, काठमाडौं-३ मा उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङ उम्मेदवार बनेका छन् । घिसिङ नेपाललाई १८ घण्टा लामो लोडसेडिङ अन्त्य गरेका नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका भूतपूर्व कार्यकारी निर्देशक हुन् । लोकप्रिय छविका उनी सुशीला कार्की नेतृत्वको नागरिक सरकारमा ऊर्जा, भौतिक र सहरी विकास मन्त्रालयको नेतृत्व गर्दै हाल निर्वाचनको मैदानमा आएका नेता हुन् ।
उनलाई टक्कर दिन कांग्रेसले रामेश्वर फुयाँललाई उम्मेदवार बनाएको छ । फुयाँल पनि घिसिङजस्तै लोकप्रिय नेता हुन् । यस क्षेत्रमा अघिल्लोपटक कांग्रेसकै सन्तोष चालिसेले निर्वाचन जितेका थिए । त्यसो हुनाले यो कांग्रेसको राम्रै जनमत भएको निर्वाचन क्षेत्र हो । यही क्षेत्रमा कुलमान उम्मेदवार बन्दा उनलाई चुनौती कांग्रेसका फुयाँलले दिँदै छन् । रास्वपाले काठमाडौं महानगर प्रहरी बलका पूर्वप्रमुख राजुनाथ पाण्डेलाई अघि सारेको छ ।
यस्तै, सुनसरीको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ मा यसपटक महाभिडन्त हुने भएको छ । यहाँ श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष हर्क साम्पाङ पहिलोपटक उम्मेदवार बनेका छन् । एमाले र एमाले समर्थित उम्मेदवारले मात्रै निर्वाचन जित्ने गरेको यस क्षेत्रमा साम्पाङ बलिया प्रतिस्पर्धीका रूपमा उत्रिएका छन् । उनीसँग प्रतिस्पर्धामा एमालेले पूर्वसभासद टीकाराम लिम्बू, कांग्रेसले सुजेन्द्र तामाङ, रास्वपाले सरिन ख्युङ्बा तामाङ (गोमा), नेकपाले पूर्ववडाध्यक्ष मनोज भट्टराईलाई उम्मेदवार बनाएका छन् । हर्कसँगको प्रतिस्पर्धामा चुनावी मैदानमा उत्रिएकामध्ये सरिन त्यस्ता उम्मेदवार हुन्, जसले अघिल्लोपटक एमाले समर्थित जनता समाजवादी (जसपा)का उम्मेदवार अशोककुमार राईलाई आछुआछु पारेकी थिइन् । उनी राईसँग करिब ५०० मतान्तरले पराजित भएकी थिइन् । यसपटक पनि उनी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकी हुन् ।
उसो त यो त्यस्तो क्षेत्र हो, जहाँबाट २०४८ मा एमालेका मनमोहन अधिकारी निर्वाचित भए । उनी नेपालको पहिलो कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री हुन् । २०५१, २०५६, २०७० र २०७४ मा एमालेका उम्मेदवारले मात्रै निर्वाचन जितेका थिए । २०६४ मा माओवादी र २०७९ मा एमाले समर्थित जसपाका उम्मेदवारले निर्वाचन जिते । त्यसो हुँदा यो कम्युनिस्ट जनाधार बलियो भएको क्षेत्रमा यसपटक धरान उपमहानगरपालिकाका निवर्तमान प्रमुखसमेत रहेका साम्पाङसँग अन्य दलका उम्मेदवारको भिडन्त चर्को हुने भएको छ ।
अर्को महाभिडन्त हुने क्षेत्र झापा-३ पनि हो । यहाँ २०७४ र २०७९ मा लगातार दुईपटक निर्वाचन जितेका राप्रपा अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देन ह्याट्रिक जितको अपेक्षासहित उम्मेदवार बनेका छन् । उनलाई पहिलोपटक एमाले र माओवादी सम्मिलित वाम गठबन्धन र दोस्रोपटकमा एमालेको समर्थन थियो । एक्लाएक्लै लड्न यहाँ कांग्रेस बलियो शक्ति हो । यही क्षेत्रबाट लिङ्देन लगातार उम्मेदवार बनेका हुन् । उनीसँगको चुनावी भिडन्तमा कांग्रेसले यसपटक राजेन्द्र घिमिरे र एमालेले हरिलाल राजवंशी तथा रास्वपाले जिल्ला सभापति प्रकाश पाठकलाई उम्मेदवार बनाएको छ । यी सबै नेता प्रभावशाली हुन् । उनीहरूले यसपटक राप्रपा अध्यक्ष लिङ्देनसँग कडा टक्कर दिन सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
यस्तै नुवाकोट-१ मा नेकपाका उम्मेदवार हितबहादुर तामाङ र नेपाली कांग्रेसका नेता डा. प्रकाशशरण महतबीच प्रतिस्पर्धा हुँदै छ । तामाङ २०७४ र २०७९ मा लगातार निर्वाचित नेता हुन् । पूर्वपर्यटनमन्त्री तामाङ त्यस क्षेत्रका लोकप्रिय नेता मानिन्छन् । उनै तामाङका प्रतिस्पर्धी यसपटक पूर्वअर्थमन्त्री डा. महत भएका हुन् । महतकै दाजु डा. रामशरणसँग तामाङ २०६४ र २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा झिनो मतान्तरले पराजित भएका थिए । तर, पछिल्ला दुई निर्वाचनमा भने तामाङले जित निकाले । यसपटक उनीसँग प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका प्रकाशशरण कहिल्यै प्रत्यक्ष निर्वाचन नजितेका नेता हुन् । यसअघि जतिपटक उनी संसद् पुगे, समानुपातिक सांसद भएरमात्रै हो । प्रत्यक्ष निर्वाचन जितेको उनको रेकर्ड छैन ।
अर्को हेभिवेट प्रतिस्पर्धा हुने काठमाडौं-५ मा पनि हो । त्यहाँ एमालेका शीर्षस्थ नेता ईश्वर पोखरेलसँग कांग्रेस महामन्त्री प्रदीप पौडेल चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् । अघिल्लोपटकको निर्वाचनमा पौडेलले पोखरेललाई पराजित गरेका थिए । यसपटक जित दोहो¥याउन पौडेलले चाहेका छन् । पोखरेलले बदला लिन खोजेका छन् । यहाँ नेकपाले कल्पना शर्मा र रास्पाले स्मित पोखरेललाई उम्मेदवार बनाएको छ । राप्रपाले उपप्रधानसहित नौ पटक मन्त्री भइसकेका राप्रपा नेता कमल थापालाई उम्मेदवार बनाएको छ । उनी पनि अग्ला कदका उम्मेदवार हुन् ।
सुनसरी-३ मा कांग्रेसका पूर्वउपसभापति विजयकुमार गच्छदारसँग यसपटक पनि एमाले नेतृ भगवती चौधरी चुनावी प्रतिस्पर्धामा छिन् । अघिल्लोपटक चौधरीले गच्छदारलाई पराजित गरेकी थिइन् । त्यसअघि भने गच्छदारले पटक-पटक चौधरीलाई पराजित गरे । गच्छदार संसदीय राजनीतिका चतुर खेलाडी मानिन्छन् । बालुवाटारको जग्गाकाण्डमा मुछिएका उनीविरुद्ध यसपटक पनि जित निकाल्ने दाउसहित चौधरी चुनावी प्रचारमा जुटेकी छन् । गच्छदार पूर्वउपप्रधानमन्त्री र चौधरी पूर्वमन्त्री हुन् । उनीहरूविरुद्ध नेकपाले दुर्गेश चौधरी र रास्वपाले अशोक चौधरीलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।
मोरङ-६ मा कांग्रेस नेता डा. शेखर कोइराला उम्मेदवार छन् । एमालेबाट विनोद ढकाल उम्मेदवार भएका छन् । यहाँबाट पछिल्ला निर्वाचनहरू डा. कोइरालाले जित्दै आएका छन् । यहाँ नेकपाले ओपेन्द्रकुमार राय र रास्वपाले रुविना आचार्यलाई उम्मेदवार बनाएको छ । धनुषा-३ मा कांग्रेसका पूर्वउपसभापति विमलेन्द्र निधिसँग एमालेकी जुलीकुमारी महतो, रास्वपाका महामन्त्री मनिष झा र नेकपाका रामललित मण्डलबीच प्रतिस्पर्धा हुँदै छ । सर्लाही-३ मा नेकपा नेता नारायणकाजी श्रेष्ठसँग एमालेबाट पूर्वरक्षामन्त्री हरिप्रसाद उप्रेती, कांग्रेसका विनोद खनाल र रास्वपाका नरेन्द्र साह कलवर उम्मेदवार छन् । बारा-३ मा कांग्रेस उपसभापति फरमुल्लाह मन्सुरसँग एमाले तथा पूर्वमन्त्री ज्वालाकुमारी साह चुनावी प्रतिस्पर्धामा छिन् । यहाँ नेकपाले भरतप्रसाद साह र रास्वपाले अरविन्द साहलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।
