राप्रपा अध्यक्ष लिङ्देनलाई नगरप्रमुख नापितको आग्रह– तपाईंले कुलमान घिसिङलाई भनिदिनुपर्यो र सवस्टेसन छिटो हटाउन लगाउनुपर्याे ।’ लिङ्देनको आक्रोश– कुलमान मेरै मान्छे हो तर सवस्टेसन सार्नु भन्दिनँ । तपाईंलेचाहिँ तुरुन्त त्यहाँको विवाद मिलाउनुपर्यो । किन त्यहाँ मान्छे उचाल्दै हुनुहुन्छ ?
काठमाडौं– अमेरिकी सहयोग परियोजना मिलिनियम च्यालेञ्ज कर्पोरेसन (एमसिसी) परियोजनाअन्तर्गत नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले सवस्टेसन बनाइरहेको शंखरापुर नगरपालिका–३ लप्सिफेदीस्थित बोझेनीका स्थानीयवासी निरन्तर आन्दोलनमा छन् । उनीहरूको एक सूत्रीय माग सवस्टेसन सार्नुपर्ने भन्ने छ ।
प्राधिकरणले भने उल्टै सुरक्षाकर्मी लगेर आन्दोलित स्थानीयवासीलाई धरपकड गर्दै जबर्जस्ती सवस्टेसन निर्माण कार्य अघि बढाएको छ । स्थानीयको माग सुन्ने पक्षमा प्राधिकरण देखिएको छैन । बरु, छ जना स्थानीयलाई पक्राउ गरेर अभद्र व्यवहारको कसूरमा मुद्दा चलाउने प्रहरीको तयारी छ । केही दिनयता आन्दोलनकारीहरूले पक्राउ परेकालाई विनासर्त रिहाइको माग गरिरहेका छन् । तर, उनीहरूलाई रिहा गरिएको छैन । अझ घरघरमै प्रवेश गरेर अन्य स्थानीयलाई कुटपिट गर्नेजस्ता अमानवीय व्यवहार भइरहेको र उनीहरू असुरक्षाका कारण जंगलमै बास बस्नुपर्ने अवस्था आएको वडा नम्बर ३ का अध्यक्ष सूर्यबहादुर तामाङले बताए ।
त्यहाँका नगरप्रमुख रमेश नापित गत निर्वाचनमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट निर्वाचित भएका हुन् । उनै मेयर नापितलाई राप्रपा अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देनले सवस्टेसनलाई लिएर उत्पन्न विवाद मिलाउन फोनमार्फत गत साता दबाब दिए । त्यसपछि नापित र उनको साथमा आन्दोलित स्थानीयको एक टोली धुम्बाराहीस्थित पार्टी केन्द्रीय कार्यालय आए । राप्रपाका एक सचिवालय सदस्यले प्रभावलाई दिएको जानकारीअनुसार नापितले सुरुमै भने, ‘अध्यक्षज्यू, तपाईंले कुलमान घिसिङलाई भनिदिनुपर्यो र सवस्टेसन छिटो हटाउन लगाउनुपर्यो ’।
अध्यक्ष लिङ्देनले एकाएक आक्रोशित हुँदै भने, ‘कुलमान मेरै मान्छे हो तर सवस्टेसन सार्नु भन्दिनँ । तपाईंलेचाहिँ तुरुन्त त्यहाँको विवाद मिलाउनुपर्यो । किन त्यहाँ मान्छे उचाल्दै हुनुहुन्छ तपाईं ?’लिङ्देनले झन् ठूलो स्वरमा थर्काउँदै नापितलाई आफूले मेयरको टिकट दिएर जितेको मान्छेले भनेको मान्नुपर्ने बताए । यसपछि नापितले पनि आक्रोशित भए । उनले भने, ‘तपाईंले टिकट दिए पनि जिताएको तपाईंले होइन, मलाई स्थानीय जनताले जिताए । अहिले उनीहरूको माग सम्बोधन गर्न तपाईंले पहलकदमी लिनुपर्यो ।‘
मेयर नापित यतिमै रोकिएनन् । उनले लिङ्देनलाई औंला ठड्याउँदै भने, ‘म पनि यो पार्टीको कार्यकर्ता हो । मैले पनि यो पार्टीमा रगत पसिना बगाएको छु । र, निर्वाचित मेयर हुँ । यो पार्टी तपाईंको मात्रै होइन, सबैको हो । ठूला कुरा नगर्नुहोस् ।’ती सचिवालय सदस्यका अनुसार निकै बेरसम्म अध्यक्ष लिङ्देन र मेयर नापितबीच भएको भएको भनाभन भयो । लिङ्देनकै छेउमा बसेर यो भनाभन राप्रपाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष बुद्धिमान तामाङले सुनिरहे । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान बुद्धिमानकै ज्वाइँ हुन् ।
कुलमानकै अग्रसरतामा पटक–पटक प्राधिकरण र स्थानीयवासीबीच वार्ता भएको छ । तर, वार्ताले सहमतिको मिलनबिन्दु पहिल्याउन सकेको छैन । यसपछि २०७९ सालदेखि नै आन्दोलित स्थानीयले आन्दोलन रोेकेका छैनन् । बोझेनीमा सिन्धुपाल्चोक, दोलखा र रामेछाप बेसिनमा तामाकोशी र सुनकोशी नदी जलाधार क्षेत्रमा निर्माण भएका जलविद्युत् आयोजनाहरूको विद्युत् काठमाडौंलगायतमा वितरणका लागि ४००, २२० र १३२ केभी स्टेसन बन्ने योजनासहित त्यहाँ निर्माणको काम जारी छ । तर, स्थानीयवासी सवस्टेसन निर्माणले आफ्नो बास उठ्नसक्ने भन्दै अन्यन्त्र सार्न माग गरेर आन्दोलित छन् ।
त्यहाँ सवस्टेसनका लागि भन्दै पटक–पटकको अधिग्रहणपछि ७० जना स्थानीयको १७० रोपनी जग्गा प्राधिकरणले लिइसकेको छ । उनीहरूले मुआब्जा लिइसकेका छन् । तर, पछिल्लो समय भने ती जग्गाधनीहरू जग्गा फिर्ताको माग गर्दै आन्दोलनमा उत्रिँदा सवस्टेसन निर्माणमा जटिलता थपिएको हो ।तर, सवस्टेसन निर्माणको सन्दर्भमा स्थानीयलाई सही सूचना नदिएको वडाध्यक्ष तामाङले बताए । उनका अनुसार एमसिसी परियोजनाअन्तर्गत निर्माण गरिने अन्तरदेशीय विद्युत् प्रसारणलाइनको प्रारम्भिक बिन्दु लप्सिफेदीमा तोकिनेबारे पहिले जानकारी दिइएको थिएन ।
२०७८ को अन्तिममा संसद्बाट एमसिसी परियोजना पारित भएपछि त्यसको प्रारम्भिक बिन्दु लप्सिफेदीमा हुने स्थानीयले थाहा पाएका हुन् । त्यसअघि नै उनीहरूबाट प्राधिकरणले जग्गा दिइसकेका थिए । त्यससँगै स्थानीय आक्रोशित भए । उनीहरू हालसम्म आन्दोलनमै छ्रन् । प्राधिकरणका अधिकारीहरूका अनुसार माथिल्लो तामाकोशीलगायतमा उत्पादित विद्युत् बाह्रबिसे सवस्टेसनमा जोड्न प्रसारणमार्गको आवश्यकता पर्छ । त्यहीँबाट काठमाडौं विद्युत् आपूर्ति गर्न चाँगुनारायण सवस्टेसन जोड्ने अर्को पनि प्रसारणलाइन आवश्यक पर्छ ।
लप्सिफेदीबाट सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची नगरपालिका–१ को भोटेचौर हुँदै जाने एमसिसीका लागि नाङ्लेभारेतिरको प्रसारणलाइन छँदै छ । यसरी तीनतिर विद्युत् प्रसारणलाइन जडान गरिँदा लप्सिफेदी गाउँको आकाश प्रसारणलाइनको तारले माकुराको जालोजस्तो हुने र त्यसले जोखिम बढ्ने भन्दै स्थानीयले सवस्टेसन सार्न माग गरेर आन्दोलिन भएका हुन् । शंखरापुर–३ का वडाध्यक्ष तामाङले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन र सार्वजनिक सुनवाइ प्रभावित क्षेत्रमा नभएको बताए ।
उनले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन हुँदा काभ्रेको मण्डनदेउपुरमा सवस्टेसन निर्माण गर्नुपर्ने भनिएको थियो । तर, सुटुक्क लप्सिफेदीमा सवस्टेसन बनाउने कार्य गरिएको भन्दै स्थानीयले विरोध गर्दै आएका छन् । केही महिनाअघि त्यहाँ प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक घिसिङ पनि पुगेका थिए । त्यसबेला उनले प्राधिकरणको कमजोरी भएको स्वीकारेका थिए । तर, सवस्टेसन हटाउन घिसिङ नेतृत्वको प्राधिकरणले चाहेको छैन ।
