अवैध तरिकाबाट रोजगारीका लागि विदेश गएका वा भिसा अवधि सकेर गैरकानुनीरुपमा बसिरहेका नेपालीको मृत्यु भएमा तिनीहरुको न रेकर्ड हुन्छ न सहायता रकम नै पाउँछन्, एकदमै अप्ठ्यारो अवस्था छ ।
डा. द्वारिका उप्रेती
कार्यकारी निर्देशक, वैदेशिक रोजगार बोर्ड
काठमाडौं– एक वर्षको अवधिमा वैदेशिक रोजगारीका लागि विभिन्न मुलुकमा पुगेका झण्डै एक हजार ४०० नेपाली श्रमिकको मृत्यु भएको पाइएको छ । वैदेशिक रोजगार बोर्डको तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्ष २०८०÷८१ मा रोजगारीको क्रममा ३० वटा मुलुकमा पुगेका एक हजार ३७८ जना नेपालीको मृत्यु भएको पाइएको हो ।
वैदेशिक रोजगारीका क्रममा विभिन्न कारणले मृत्यु भएका व्यक्तिहरुको परिवारका सदस्यलाई ४२ करोड ७१ लाख २५ हजार रुपैयाँ आर्थिक सहायता वितरण गरिएको बोर्डले जनाएको छ । बोर्डले आर्थिक सहायता वितरणको आधारमा वैदेशिक रोजगारीको क्रममा मृत्यु हुने नेपालीको संख्या यकीन गर्दै आएको छ । बोर्डले राखेको तथ्यांकअनुसार मासिकरुपमा सरदर ११४ जना नेपालीको विदेशमा मृत्यु हुने गरेको देखिन्छ । बोर्डले श्रम स्वीकृति लिएर वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली श्रमिकको मृत्यु भएमा उनीहरुको परिवारलाई सात लाख रुपैयाँ आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने गरेको
छ । बोर्डले उल्लेख गरेअनुसार सबैभन्दा बढी मलेसिया गएका नेपाली श्रमिकको मृत्यु भएको छ । रोजगारीको शिलशिलामा मलेसिया पुगेकामध्ये ३६० जनाले ज्यान गुमाएका छन् । दोस्रो स्थानमा रहेको साउदी अरेबियामा ३४६ जनाको मृत्यु भएको छ । यस्तै तेस्रो मुलुक संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) मा एक वर्षमा २४४ जना नेपालीको ज्यान गएको छ । त्यसैगरी कतारमा २३५ जना र कुवेतका ६० जनाले ज्यान गुमाएका छन् । मलेसिया र खाडी जाने नेपाली श्रमिक मात्र नभई युरोप, जापान, कोरियालगायतका मुलुकमा गएका श्रमिकले पनि ज्यान गुमाएका छन् ।
विदेशमा हुने मृत्युमध्ये सबैभन्दा बढी बिरामी हुनुलाई कारण देखाइएको छ । यसपछि आत्महत्या र प्राकृतिक मृत्यु उल्लेख गरिएको छ । अत्यधिक गर्मीका कारण पनि मृत्यु हुने गरेको बताइएको छ । कार्यस्थल दुर्घटना, कार्डियाक एरेस्ट, हृदयघात, सडक दुर्घटना, क्यान्सर, मृगौला फेल हुनु आदिका कारण नेपालीहरुको मृत्यु हुने गरेको बोर्डले जनाएकोे छ । १०० भन्दा बढीको मृत्युको कारण पत्ता लाग्न नसकेको बोर्डले जनाएको छ । यद्यपि, अहिलेसम्म वैदेशिक रोजगारीको क्रममा जाँदा मेडिकल परीक्षणबाट स्वस्थ देखिएका नेपालीहरुको के–कति कारणले मृत्यु हुने गरेको छ भन्ने सम्बन्धमा सरकारले कुनै अध्ययन गरेको छैन ।
बोर्डले आर्थिक सहायता दिएको संख्याको आधारमा तथ्यांक राख्ने भए पनि विदेशमा मृत्यु हुने नेपालीको संख्या अझै बढी हुनसक्ने बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. द्वारिका उप्रेतीले बताए । ‘श्रम स्वीकृति लिएर जाने नेपालीहरुको मृत्यु भएमा उनीहरुका परिवारले तोकिएको सहायता रकम पाउने र रेकर्ड पनि हुन्छ,’ उनले भने, ‘अवैध तरिकाबाट रोजगारीका लागि विदेश गएका वा भिसा अवधि सकेर गैरकानुनीरुपमा बसिरहेका नेपालीको मृत्यु भएमा तिनीहरुको न रेकर्ड हुन्छ न सहायता रकम नै पाउँछन्, एकदमै अप्ठ्यारो अवस्था छ ।’
यस्तै एक वर्षको अवधिमा वैदेशिक रोजगारीका क्रममा विभिन्न कारणले ५५६ जना नेपाली बिरामी तथा अंगभंग भएका छन् । उनीहरुको अवस्था हेरेर सात लाख रुपैयाँसम्म आर्थिक सहायता दिन सक्ने व्यवस्था भए पनि समग्रमा १६ करोड ९१ लाख ७१ हजार रुपैयाँ आर्थिक सहायता वितरण भएको बोर्डको तथ्यांकले देखाएको छ । कार्यस्थलमा हुने दुर्घटना, सडक तथा सवारी दुर्घटनालगायत विभिन्न कारणले नेपालीहरुको अंगभंग हुने गरेको बताइन्छ ।
बोर्डको तथ्यांकअनुसार रोजगारीका क्रममा विदेशमा मृत्यु हुने र अंगभंग हुने नेपालीको संख्यामा खासै कमी आएको छैन । यसको न्यूनीकरणका लागि विदेश जाने श्रमिक आफैं पनि चेतनशील हुनुपर्ने र अनिवार्यरुपमा पूर्वप्रस्थान अभिमुखीकरण तालिम लिनुपर्ने बोर्डका निर्देशक एवं सूचना अधिकारी टीकाराम ढकाल बताउँछन् । ‘हामीले विगतदेखि नै विदेश जाने कामदारहरुको सचेतनाका लागि विभिन्न जानकारीमूलक परामर्श दिँदै आए पनि अझै पर्याप्त नभएको देखिन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘यसको न्यूनीकरण र प्रभावकारिताका लागि अझै विभिन्न तालिमका कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्ने तयारी गरिहेका छौं, यसका लागि स्थानीय तहहरुसँग पनि समन्वय भइरहेको छ ।’
विगत डेढ वर्षदेखि बोर्डले विदेशमा बिरामी परेका श्रमिकहरुलाई स्वास्थ्य परामर्श तथा औषधोपचारका लागि सहयोग पु¥याउने उद्देश्यले टेलिमेडिसिन सेवा सञ्चालन गरिरहेको निर्देशक ढकालले बताए । यसबाट श्रमिकलाई गम्भीर बिरामी हुनबाट जोगाउने र समयमै उपचारका लागि उत्प्रेरणा मिल्ने हुँदा अस्वाभाविक मृत्युलाई न्यूनीकरण गर्न मद्दत पुगिरहेको उनले जानकारी दिए ।
