काठमाडौं– भाषाविद् अमृत योञ्जनले तामाङ भाषाको पहिलो हस्तलिखित पत्रिका ‘म्हेन्दो’का सम्पादक मोक्तान भाइ (शेरबहादुर मोक्तान) तामाङ समुदायको प्रेरक व्यक्ति भएको बताएका छन् । सोमबार मोक्तानको निधनको सातौं दिनको तिथिमा तामाङ पत्रकार संघले आयोजना गरेको श्रद्धाञ्जलिसभामा उनले उक्त भनाइ राखेका हुन् ।
जस्तोसुकै अवस्थामा पनि लेख्नुपर्छ भन्ने छाप छाडेर मोक्तान भाइ यस लोकबाट बिदा भएको योञ्जनको भनाइ थियो । ‘उहाँबाट जुनसुकै परिवेशको परिवेशको सामना गर्नुपर्छ र सिर्जनालाई रोक्नु हुदैन भन्ने प्रेरणा लिनुपर्छ,’ उनले भने । वि.सं. १९९८ मा भोजपुरमा जन्मिएका मोक्तान भाइको यही असार २३ गते ८६ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो ।
मोक्तानले विभिन्न अप्ठ्यारा परिस्थिति सामना गरेर पनि ८६ वर्षको उमेरसम्मै पनि लेखन जारी राखेको भाषाविद् योञ्जनले बताए । उनले मोक्तान भाइसँगका भेटका प्रसंगसमेत साझा गरेका थिए । 
मानवशास्त्री डा. मुक्तसिंह लामाले जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि आफ्नो समुदायको हितका लागि काम गर्नुपर्छ भन्ने प्रेरणा मोक्तान भाइबाट लिन सकिने बताए । त्यसैगरी देशको शासन व्यवस्था अनुकूल नहुँदा पनि साहित्यमा कटिबद्ध भएर लागिपर्ने व्यक्तिका रुपमा मोक्तान भाइलाई आफूले पाएको डा. लामाको भनाइ थियो ।
‘आफ्नो जीविकाबाट बाहिर निस्केर तामाङ समाज साहित्य र दर्शनमा निरन्तर खोजिरहने । प्रतिकूल वातावरण हुँदा पनि मुख्य प्रेरणा लिनुपर्ने देखिन्छ,’ उनले भने, ‘अर्कोचाहिँ पाँचवटा व्यवस्थाविरुद्ध उहाँले संघर्ष गर्नुप¥यो । उहाँलाई चाहिँ राज्यले एक किसिमको ह्यारेसमेन्ट ग¥यो । त्यसलाई पनि जुध्दै हामी जानुपर्दो रहेछ भन्ने प्रेरणा हामीले लिनुपर्छ ।’ म्हेन्दो पत्रिकाका सम्पादक मोक्तान भाइले पञ्चायतकालदेखि माओवादी शासनकालसम्म पनि दुःख भोगेको सर्जकहरुले बताए । 
लेखक तथा अनुसन्धाता रवीन्द्र तामाङले मोक्तान भाइ मातृभाषा पत्रकारिताको सुरुवातकर्ता भएको उल्लेख गर्दै उनी अनुकरणीय व्यक्ति भएको बताए । ‘मोक्तान भाइ जसले हाम्रो पत्रकारिताको इतिहासलाई आरम्भ गर्नुभयो । मातृभाषाको पत्रकारिताको सुरुवात गर्नुभयो । त्यस मानेमा उहाँ हाम्रो अनुकरणीय व्यक्तित्व हुनुहुन्छ,’ लेखक तामाङले भने । तीन वर्षअघि आफ्नो भेट भएको प्रसंग सुनाउँदै उनले मोक्तान भाइको लेखनमा रहेको ‘नेपाल ओछ्यान, ओछ्यानमा, ओछ्यानमा’ शीर्षकको कविता सुनाएका थिए । अर्का लेखक तथा अनुसन्धाता खोजराज गोलेले मोक्तान भाइको नामकरण, उनले गरेको संघर्षबारे चर्चा गरेका थिए । खादाबारे मोक्तान भाइले निकै अघि नै सुन्दर बयान गरेको र यसै विषयले बेलाबेला प्रशासनमा तारिख धाउनुपरेको प्रसंग लेखक गोलेले निकालेका थिए । 
सैलुङ अनलाइनका सम्पादक एवं अनुसन्धानकर्ता इन्द्र तामाङले आफू मोक्तान भाइको ‘ह्याण्डराइटिङ’बाट प्रभावित भएको बताए । ‘उहाँ दुई–तीन घण्टा लेख्नुहुन्थ्यो । उहाँको ह्याण्डराइटिङ स्किल देख्दा म त छक्क परेँ,’ सम्पादक तामाङले भने, ‘एकपटक लेखेपछि त्यो काट्नै पर्दैनथ्यो । अन्त सार्नै पर्दैनथ्यो ।’ 
तामाङ पत्रकार संघका अध्यक्ष नेत्र तामाङले मोक्तान भाइको योगदानलाई स्मरणीय बनाइराख्न संघले काम गर्ने बताए । ‘तामाङ भाषा पत्रकारिताको इतिहास लामो रहेछ । यसको जग बसाल्ने काम गर्नुहुने मोक्तान भाइको योगदानलाई जीवित राख्न तामाङ पत्रकार संघले संस्थागतरुपमा चाँडै निर्णय लिने छ,’ उनले भने । वि.सं. २०१६ मा भोजपुरबाट तामाङ भाषाको हस्तलिखित पत्रिका ‘म्हेन्दो’ मोक्तान भाइ र गणेश योञ्जनको सम्पादनमा प्रकाशन भएको थियो ।
