काठमाडौं- बिहीबार काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभागअघि राइडर गणेश नेपालीले नगरप्रहरीसँगको सामान्य विवादपछि आत्मदाह गरे । मुगुको सोरु गाउँपालिकाका नेपालीको उपचारका क्रममा शुक्रबार वीर अस्पतालमा निधन भएपछि देशको प्रणालीमाथि प्रश्नैप्रश्न उब्जिएको छ ।
जुन ठाउँमा घटना घट्यो, त्यो ठाउँमा ट्राफिकले ह्विल लक गरेको होइन । कुनै भिडियोमा छ ट्राफिकले लगाएको त्यसमा ? नगर प्रहरीले लगाएको छ । म विपक्षी दलका साथीहरूलाई, माननीयज्यूहरूलाई सोध्न चाहन्छु- स्थानीय सरकार कसको छ अहिले ? प्रदेश सरकार कसको छ अहिले ? दुई तहको सरकार त तपाईंहरूसँगै छ ।
सुधन गुरुङ
गृहमन्त्री
२०७९ माघ १० गते नयाँ बानेश्वरस्थित संघीय संसद् भवन अगाडि इलामका प्रेमप्रसाद आचार्यले यसरी नै आत्मदाह गरेका थिए । आचार्यको मृत्युपछि त्यतिबेला देशको प्रणालीमाथि प्रश्न उठेको थियो । सुशासन, भ्रष्टाचार, दण्डहीनता, युवालाई गरिने व्यवहारका कारण जनतामा आक्रोश छायो ।
यही आक्रोश अन्ततः जेन-जी विद्रोहमा फेरियो । सुशासन र देशको विकासका लागि भन्दै जेन-जी विद्रोहले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई झण्डै दुईतिहाइ मत दियो, फागुन २१ गतेको निर्वाचनले । उक्त निर्वाचनपछि बनेको बालेन्द्र शाह वालेन्द्र नेतृत्वको सरकारले १०० दिन मनाएको केही दिनमै गणेशले आत्मदाह गरेका हुन् ।
गृहमन्त्रीज्यू तपाईं गृहमन्त्री हो कि कन्टेट क्रियटर ? गृहमन्त्रीले हिजो फिल्मको नायकजस्तै मिडिया घेरेर कहिले एयरपोर्ट, कहिले उता दौडिरहनुभएको थियो । साँच्चै उपचार गर्ने उद्देश्य थियो भने आज गणेश नेपालीको मृत्यु हुँदैनथ्यो ।
ज्ञानेन्द्र शाही
नेता, राप्रपा
गणेशले गरेको विद्रोह सत्तामा बस्नेहरुका लागि सामान्य लाग्नु स्वाभाविक हो । तर अस्पतालहरु र उच्च सुरक्षा व्यवस्था भनिएको सहरमा मध्य दिनमै गणेशले न त उचित उद्धार पाए न त उचित उपचार नै । उनको उपचारका लागि भन्दै गृहमन्त्री सुधन गुरुङ वीर अस्पतालको आइसियू कक्षाबाहिर टाउको समाउँदै फनफनी घुमेको दृश्य सामाजिक सञ्जालमा देखियो । सुशासन स्थापनाका लागि थिति बसाल्नुपर्ने सरकारका मन्त्री पुरानै शैलीमा अस्पतालमा दबाब दिन पुग्नु आफैंमा लाजमर्दो विषय देखियो ।
यो विषयलाई राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)को संसदीय दलका नेता ज्ञानेन्द्र शाहीले संसद्मा खुलेर विरोध गरे । ‘गृहमन्त्रीज्यू, तपाईं गृहमन्त्री हो कि कन्टेट क्रियटर ? गृहमन्त्रीले हिजो फिल्मको नायकजस्तै मिडिया घेरेर कहिले एयरपोर्ट, कहिले उता दौडिरहनुभएको थियो । साँच्चै उपचार गर्ने उद्देश्य थियो भने आज गणेश नेपालीको मृत्यु हुँदैनथ्यो,’ उनले भने ।
नयाँ सरकार पनि थिति बसाल्नेभन्दा पनि नायकत्व स्थापनातिरै लागेको शाहीको भनाइ थियो । ‘सरकार अर्बपतिलाई चाहिएको होइन, सरकार त निमुखा र अपहेलितहरूलाई चाहिएको हो । तर आज सरकारका ऐन, नियम र निर्णयहरू केवल हुनेखानेकै पक्षमा केन्द्रित छन्,’ शाहीले भने । गणेशले आत्मदाह गरेको भोलिपल्ट शुक्रबार सर्लाहीमा अर्का युवाले आत्मदाह प्रयास गरेका छन् । गोडैता नगरपालिका-१० का विवेक मण्डललाई घाइते अवस्थामा सेनाको हेलिकोप्टरमार्फत काठमाडौंको कीर्तिपुर बर्न अस्पताल ल्याइएको छ । ३५ वर्षीय मण्डलले शुक्रबार पेट्रोल छर्केर आफैंलाई आगो लगाएका हुन् ।
एकपछि अर्को युवाले आत्मदाहको प्रयास गरेसँगै रास्वपा सरकारमाथि प्रतिप्रश्न उठेको छ- खै त शासन सुधारेको ? संघीय सरकारका गृहमन्त्री गुरुङले आफू पन्छिन सजिलो जवाफ दिएका छन् । प्रतिनिधिसभाको शुक्रबारको बैठकमा गृहमन्त्री गुरुङले उल्टै प्रश्न गरे- स्थानीय सरकार कसको छ अहिले ?
गृहमन्त्री गुरुङले गणेशको बाइकमा ट्राफिकले ह्विल लक नगरेको दाबी गरे । ‘हाम्रो तीन तहको सरकार हुन्छ- एउटा संघीय सरकार भयो, एउटा प्रदेश सरकार भयो र एउटा स्थानीय सरकार । जुन ठाउँमा घटना घट्यो, त्यो ठाउँमा ट्राफिकले ह्विल लक गरेको होइन । कुनै भिडियोमा छ ट्राफिकले लगाएको त्यसमा ? नगर प्रहरीले लगाएको छ । म विपक्षी दलका साथीहरूलाई, माननीयज्यूहरूलाई सोध्न चाहन्छु- स्थानीय सरकार कसको छ अहिले ? राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको छ ? यो प्रदेश सरकार कसको छ अहिले ? राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको छ ? दुई तहको सरकार त तपाईंहरूसँगै छ ।’
गणेशको मृत्युपछि उठेको अर्को प्रश्न हो- राइड सेयरिङ कम्पनीको मनपरीतन्त्र । पठाओ, इनड्राइभ र याङ्गो तीन प्रमुख राइड सेयरिङ कम्पनीले गणेश आफ्नो प्रणालीमा ‘एक्टिभ’ नदेखिएको दाबी गरेका छन् । राइड सेयरिङ कम्पनीहरु आफ्नो रइडर दुर्घटनामा पर्नेबित्तिकै बिमाबराबरको रकम दिनबाट जोगिन यसरी पन्छिने गरेको पाइन्छ ।
गणेशको मृत्यु प्रकरणपछि देखिएको अर्को प्रवृत्ति हो- सुरक्षा निकाय र ट्राफिक व्यवस्थापनको कमजोरी । खासमा ट्राफिक प्रहरीको मुख्य जिम्मेवारी सडक सुरक्षाको हो । यद्यपि, ट्राफिक प्रहरी ट्राफिक सुरक्षाभन्दा पनि कसरी नागरिकलाई दण्डित गराउने भन्ने ध्याउन्नमा लागेको हुन्छ । गणेश र नगर प्रहरीको विवादले पनि यो छर्लंग देखिन्छ । गणेश आफू दण्डित भएपछि उनले तिर्ने कर ट्राफिक प्रहरीकोमा नै पुग्छ । तर ह्विल लक लगाएपछि नगर प्रहरीसँग विवाद गरी आत्मदाह गरेका गणेशको मृत्युपछि उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले कुनै जरिवाना नतिराएको दाबी गर्दै विज्ञप्ति नै निकालेको छ । ह्विल लक लगाएपछि जरिवाना गराउने प्रक्रिया सुरू भइसकेकोले ट्राफिक प्रहरी यसरी पन्छिन खोज्नु गैरजिम्मेवारीपन हो । प्रहरीले कि त न्याय सम्पादन आफ्नो कर्तव्य भन्न सक्नुपर्छ नभए यसरी विज्ञप्ति निकालेर भावनाको पछि दौडेर पन्छिन खोज्नु गम्भीर भूल नै हो ।
सडक आन्दोलन सुरू
गणेशको निधन भएपछि माइतीघर, वीर अस्पताल र विभिन्न क्षेत्रमा नागरिकहरुले स्वतन्त्ररुपमा सरकारको विरोध सुरू गरेको छ । सरकारबाट वालेन्द्रको राजीनामा माग्दै उनीहरुले युवालाई रोजगारी, सुरक्षाको ग्यारेन्टीको माग गरेका छन् । उनीहरुले प्रधानमन्त्री वालेन्द्रको पुत्लासमेत दहन गरेका छन् ।
छानबिन समिति गठन
गृहमन्त्री गुरुङले गणेश नेपालीको आत्मदाह प्रकरणमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरिएको जानकारी दिएका छन् । मन्त्री गुरुङले शुक्रबार प्रतिनिधिसभाको बैठकमा नेपाल प्रहरीका डिआइजी गोविन्द थपलियाको संयोजकत्वमा पाँच सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरिएको जानकारी गराएका हुन् । प्रतिनिधिसभाको बैठकमा गणेशको आत्मदाह र मृत्युको घटनाको विषयमा छानबिन गर्न उच्चस्तरीय समिति गठनको माग सांसदहरूले गरेका थिए ।
सदनमा गृहमन्त्रीको गैरजिम्मेवारीपूर्ण अभिव्यक्ति
गृहमन्त्री गुरुङले सदनमा गैरजिम्मेवारीपूर्ण अभिव्यक्ति दिएका छन् । उनले सुरुमा गणेशको उपचारका लागि विपक्षी सांसदहरूले भनेजस्तो कुनै लापवारही नगरेको दाबी गरे । ‘यो नियम-कानुन हामीले बनाएको हो ? तपाईंहरूले बनाएको, तपाईंहरूले कार्यान्वयन गर्न नसकेर हामीले कार्यान्वयन गरेर हामीले देखाएको हो । र, त्यही नियम-कानुनमा टेकेको हौं हामीले,’ गुरुङले भने ‘अहिले ब्ल्याक टिनको कुरा आइरहेछ । कालो सिसा लगायो । त्यो कालो सिसा बनाउने नियम हामीले कोरेका थियौं ? तपाईंहरूले कोर्नुभएको हो । त्यसलाई हामीले पालनामात्र गराएको । कति कुराहरू तपाईंहरूले जानेर पनि नबुझेको जस्तो गर्नुभएको हो कि ।’
उपचारका लागि भारत लैजान राज्यका सबै संयन्त्रहरू परिचालन गरे पनि सम्भव नभएको र चिकित्सकको निगरानीमै सबै कुरा भएको गुरुङको दाबी थियो । उनले संसद्मा प्रश्न उठेको विषयमा बोल्दै ‘सबै डाक्टर र विज्ञ भएको’ भन्दै व्यंग्य गरे । उनले आफू देश बनाउन आएको भन्दै ‘नेपाल रहे न हामी रहने हो’ भन्दै सांसदलक्षित टिप्पणी गरे ।
उनले ‘देश कसरी बनाउनुपर्छ थाहा छ’ भन्दै रातदिन नभनी काम गरिरहेको बताए । त्यस्तै गणेश नेपालीको हकमा पनि संघीय सरकारको नभई काठमाडौं महानगरपालिकाको दोष रहेको औंल्याए । ‘त्यही पनि त्यो जिम्मेवारी कसको थियो ? स्थानीय तहको सरकार कसको छ अहिले काठमाडौंमा ? तपाईंहरू आफैं भन्नुस् । स्थानीय सरकार कसको ? ह्विल लक लाको कसले ? हामीले भनिराख्नुपर्ने ? अनि त्यो दोष पनि हामीले भोग्नुपर्ने ? हामीले आफ्नो जिम्मेवारी निभाउँछौं । जोसुकैले गरेको होस् । आफूले अगाडि बढ्नुपर्छ । त्यसमा दोष लाउनु छैन । राज्यले गर्नुपर्ने कर्तव्य त यही त हो नि । आफ्नो नागरिकलाई जसरी भए पनि बचाउनुपर्ने । त्यो गर्छौं । ‘ताली’, तीन रात सुत्न नपरोस्, चार रात सुत्न नपरोस् । हामी सुत्दैनौं र आफ्नो नागरिकलाई बचाउँछौं । प्रयास गरेकै हो,’ गृहमन्त्री गुरुङले भने ।
