तराई–मधेस हुँदै पहाड उक्लिसकेको छठ पर्वको उल्लास सुरु भइसकेको छ । श्रद्धा, भक्ति र मधेस क्षेत्रको साझा सांस्कृतिक प्रतिविम्बको पहिचान बनाएको छठ मंगलबारदेखि सुरु भइ हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ । छठको आज मुख्य दिन । अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई पूजा गरिने यो पर्वमा परिवारको ज्येष्ठ महिला वा बुहारीको नेतृत्वमा चार दिनसम्म मनाइन्छ । छठ पर्व सांगीतिक पर्व पनि हो, जसमा सुरुदेखि अन्त्यसम्म गीतको ध्वनि गुञ्जिरहन्छ ।
कात्तिक महिनाको चौथीमा सुरू हुने पर्व सप्तमीको बिहानसम्मै जारी रहन्छ । पहिलो दिनलाई ‘अरबा–अरबाइन’ भनिन्छ । दोस्रो दिनलाई ‘खरना’ । खरना छठ पर्वको अघिल्लो दिन भएकाले यो दिन व्रतालुहरु दिनभरि व्रत बस्छन् र साँझ पख नुहाएर चोखो भई आफ्नो कुल देवता स्थापना गरेको पूजा कोठामा नयाँ चुल्हो स्थापना गरी प्रसाद बनाउने गरिन्छ । प्रसादको रुपमा विशेषगरी पाकेको केरा र खिरलाई लिइन्छ ।
तेस्रो दिन गहुँ र चामल ओखल, जाँतो वा ढिकीमा कुटान–पिसान गरी सोबाट निस्केको पिठोबाट विभिन्न गुलियो खाद्यसामग्री बनाइन्छ । यो दिन अस्ताउन लागेको सूर्यलाई प्रसादस्वरुप अघ्र्य दिनका लागि पानीमा पसेर सूर्य अस्ताउञ्जेलसम्म आराधना गर्ने गर्छन् । यस क्रममा व्रतालुले दुवै हत्केलामा ‘पिठार’ र सिन्दुर लगाएर अक्षता फूल हालेर अन्य अघ्र्य सामग्री पालोपालो गरी अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्पण गरेर डिलमा आउने गर्छन् ।
अन्तिम दिनलाई पारन (पार्वण) भनिन्छ । यस दिन बिहान व्रत गर्नेहरू पुनः जलाशयमा पुगी अघिल्लो दिन गरेको क्रम दोहो¥याई उदाउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिई पर्वको समापन गरिन्छ । अघ्र्य सम्पन्न भएपछि सूर्य पुराण श्रवण गर्ने चलन छ ।छठ पर्व मनाउनुको पछाडि धार्मिक मान्यतासँगै वैज्ञानिक र ज्योतिषसम्बन्धी तथ्यहरू पनि त्यत्तिकै छन् । संसारका सम्पूर्ण भौतिक विकास सूर्यमाथि नै आधारित छन् । तिनको शक्तिविना रुख, विरुवा, वनस्पति, प्राणी, जीवजन्तु कसैको पनि अस्तित्व रहन सक्दैन ।
सूर्यले जसरी कसैप्रति भेदभाव गर्दैन । त्यसरी नै छठ पर्व पनि कुनै भेदभाव नगरी सबै जातजातिले साझा रुपमा मनाउने गरिन्छ । सत्य, अहिंसाप्रति मानवको रुचि बढाउने र सबै जीवप्रति सहानुभूति राख्न अभिप्रेरित गर्ने महान चाड हो, छठ पर्व । यही पर्वको अवसरमा सम्पूर्ण नेपाली, प्रिय पाठक, विज्ञापनदाता सम्पूर्णमा हार्दिक शुभकामना ।
