- नेपाल-चीन सम्बन्धमा नयाँ तनावको संकेत
- एक चीन नीतिमाथि प्रश्न उठ्न थाल्यो
- आइएटिएस सम्मेलनप्रति चीनको आपत्ति
- दलाई लामा समर्थक प्रतिनिधिको सहभागिता रोकियो
- नामग्याल गुम्बामा जन्मजयन्तीलाई सरकारी अनुमति
- रिन्पोछेको नेपाल भ्रमणमा सरकारी सुरक्षा
- एभरेस्ट फेस्टिभलमा ताइवानी झण्डा प्रदर्शन
- प्रधानमन्त्री शाहलाई दलाई लामाबाट शुभकामना
- चीनमा नेपालप्रति संशय बढ्दै
- जेन-जी विद्रोहपछि तिब्बती गतिविधि बढेको दाबी
काठमाडौं- नेपाल-चीन सम्बन्धमा नयाँ तनावको संकेत देखिएको भन्दै कूटनीतिकवृत्तबाट चिन्ता प्रकट हुन थालेको छ । नेपालले अवलम्बन गर्दै आएको ‘एक चीन नीति’माथि प्रश्न उठ्नेगरी सरकारबाट भएका एकपछि अर्कोे घटनाले तनावको संकेत दिएको हो ।
चीनका लागि पूर्वनेपाली राजदूत विष्णुपुकार श्रेष्ठका अनुसार नेपालले आफ्ना गतिविधि तत्काल सच्याउनुपर्छ । नभए नेपाल भूराजनीतिक जटिलतामा फस्ने उनको चेतावनी छ । ‘चीनको स्वार्थविपरीत नेपाल अघि बढेको देखिन्छ, यसमा चीनको चासो बढेको छ,’ श्रेष्ठले प्रभावसँग भने, ‘यस्तै भए नेपाल भूराजनीतिक जटिलतामा फस्ने जोखिम बढ्न सक्छ ।’
चीनको स्वार्थविपरीत नेपाल अघि बढेको देखिन्छ, यसमा चीनको चासो बढेको छ । यस्तै भए नेपाल भूराजनीतिक जटिलतामा फस्ने जोखिम बढ्न सक्छ ।
विष्णुपुकार श्रेष्ठ
चीनका लागि पूर्वराजदूत
हालै चीन भ्रमणमा गएका परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँग चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले ‘टाढाको आफन्तभन्दा नजिकको छिमेकी महत्वपूर्ण हुन्छ’ भन्ने सन्देश दिएका थिए । उनले अमेरिका कित्तामा नेपाल उभिएको अर्थमा त्यसो भनेको कूटनीतिज्ञहरूको विश्लेषण छ । उनीहरूको भनाइमा यसलाई सामान्य औपचारिक भनाइभन्दा पनि नेपालप्रति चीनको चासोको रूपमा व्याख्या गरेका छन् । पछिल्लो घटनाक्रमप्रति बेइजिङ असन्तुष्ट रहेको सन्देश यसबाट प्रवाह भएको उनीहरूको बुझाइ छ ।
पछिल्ला आठ गतिविधिले नेपालसँग चीन चिढिएको राजनीतिक विश्लेषक झलक सुवेदी बताउँछन् । उनले नेपालमा हुन लागेको इन्टरनेसनल एसोसिएसन फर टिबेटन स्टडिज (आइएटिएस) सम्मेलनलाई लिएर पछिल्लोपटक चीन रुष्ट छ । जहाँ तिब्बती केन्द्रीय सरकारका नाममा दलाई लामासमर्थक प्रतिनिधिलाई सहभागी गराउने तयारी भएको थियो । बेइजिङको चासोपछि आयोजक पक्षले उनीहरूलाई औपचारिक सहभागी नगराउने निर्णय गरेको छ । तर, यो घटनाले नेपालभित्र भइरहेका तिब्बतसम्बन्धी गतिविधिमाथि चीनको निगरानी बढेको गरेको विश्लेषण गरिएको छ ।
त्यसअघि काठमाडौंस्थित नामग्याल गुम्बामा दलाई लामाको जन्मजयन्ती पहिलोपटक गृह प्रशासनको औपचारिक स्वीकृतिमा मनाइएको थियो । नेपाल सरकारले अनुमति दिएको यो पहिलो घटना भएको दाबी गरिएको छ । कार्यक्रममा विभिन्न पश्चिमी मुलुकका कूटनीतिज्ञहरूको उपस्थिति पनि थियो । यसले धार्मिक कार्यक्रमभन्दा बाहिर राजनीतिक सन्देश दिएको बुझाइ चीनले बनाउन सक्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ ।
यसअघि जेन-जी विद्रोहलगत्तै दलाई लामा समर्थक रिन्पोछे नेपाल आएका थिए । उनको सुरक्षाका लागि सरकारी संयन्त्र परिचालन गरिएको थियो । संवेदनशील कूटनीतिक विषयमा राज्य आफैं सक्रिय देखिएको भन्दै त्यसलाई पनि चीनले चासोका साथ हेरेको पनि राजनीतिक विश्लेषक सुवेदी बताउँछन् ।
गत मार्चमा आयोजित एभरेस्ट फेस्टिभलमा ताइवानी झण्डा सार्वजनिकरूपमा फहराइएको घटनाले पनि चीनलाई असन्तुष्ट बनाएको बताइन्छ । नेपालले लामो समयदेखि एक चीन नीतिलाई समर्थन गर्दै आएको अवस्थामा यस्तो दृश्य सार्वजनिक हुनु बेइजिङका लागि सहज विषय नरहेको विश्लेषण श्रेष्ठको छ ।
सरकार गठनपछि प्रधानमन्त्रीले दलाई लामाबाट शुभकामना प्राप्त गरेको विषय पनि चीनको चासोको सूचीमा परेको उल्लेख गरिएको छ । त्यसलाई सामान्य शुभकामनामात्रै नभई कूटनीतिक सन्दर्भमा पनि हेरिएको छ । यी सबै घटना एकपछि अर्कोे हुँदै सार्वजनिक भइरहेका बेला नेपालले विगतदेखि अवलम्बन गर्दै आएको सन्तुलित परराष्ट्र नीतिमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ । चीनले नेपालबाट निरन्तररूपमा एक चीन नीतिको सम्मान हुने अपेक्षा गर्दै आएको छ । तर, पछिल्लो गतिविधिले त्यो प्रतिबद्धता कमजोर बन्दै गएको सन्देश गएको टिप्पणी कूटनीतिक वृत्तमा हुन थालेको छ ।
पछिल्लो घटनाक्रमलाई मात्रै होइन, त्यसअघिका गतिविधिलाई पनि चीनले निरन्तर नियालिरहेको कूटनीतिक वृत्तको बुझाइ छ । विशेषगरी जेन-जी विद्रोहपछि भएका घटनाले बेइजिङको चासो बढाएको बताइन्छ । जेन-जी विद्रोहका क्रममा भएको हिंसात्मक घटनाको अनुसन्धान गर्न सरकारले दुई छुट्टाछुट्टै आयोग गठन गरेको थियो । एउटा आयोगको नेतृत्व गौरीबहादुर कार्कीले गरेका थिए । अर्कोे आयोगको नेतृत्व लिली थापाले गरेकी थिइन् ।
दुवै आयोगले आन्दोलनमा पहिले कहिल्यै नसुनिएको ‘टिओबी’ समूहको घुसपैठ भएको निष्कर्ष निकालेका थिए । उनीहरूले संलग्न व्यक्तिमाथि कारबाही गर्न सरकारलाई सिफारिस पनि गरेका थिए । तर, ती सिफारिस प्रभावकारीरूपमा कार्यान्वयन नभएको उल्लेख गरिएको छ । त्यसपछि नेपालमा तिब्बतसँग सम्बन्धित गतिविधि झन् खुलारूपमा देखिन थालेको विश्लेषण गरिएको छ ।
अहिले अर्कोे संवेदनशील विषय दलाई लामाको उत्तराधिकारीको बहस बनेको छ । दलाई लामाको भावी अवतार कहाँ जन्मिने भन्ने विषयलाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिराष्ट्रबीच मतभेद देखिएको छ । अमेरिका, भारत र दलाई लामापक्षले नेपाललाई सम्भावित स्थानका रूपमा चर्चा गरिरहेका बेला चीनले भने नयाँ दलाई लामा आफैंले चयन गर्ने अडान दोहोर्याउँदै आएको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालभित्र तिब्बतसँग सम्बन्धित गतिविधि बढ्दै जानुलाई चीनले थप गम्भीररूपमा हेर्न थालेको चर्चा छ ।
