काठमाडौं– सरकारले अब वैदेशिक रोजगारीमा जान चाहनेहरुलाई नक्कली कागजात बनाएर वा झुक्याएर पठाएमा त्यसउपर मानव तस्करी तथा ओसारपसार मुद्दा चलाउन सक्ने भएको छ । केही नेपाल ऐन संशोधनमार्फत मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐन २०६४ लाई थप व्याख्या गर्दै नक्कली कागजातका आधारमा वा झुक्याएर विदेश पठाउनेविरुद्ध मानव तस्करी तथा ओसारपसार मुद्दा चलाउन सक्ने व्यवस्था गरिएको हो ।
मानव बेचबिखन तथा ओसारपसारको विषयमा थप व्याख्या गर्दै २०८० चैत ३० गते राजपत्रमा प्रकाशित संशोधित ऐनमा दुईवटा बुँदा थप गरिएको छ । अब थप गरिएका बुँदाअनुसार सरकारलाई नक्कली कागजात बनाएर वा झुक्याएर विदेश पठाउने कार्यमा संलग्नविरुद्ध मानव तस्करी तथा ओसारपसार मुद्दा चलाउने बाटो खुला भएको छ ।
यसअघि भएको ऐनको दफा ४ को (२) मा मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार गरेको मानिने दुईवटा बुँदालाई यथावत् राख्दै थप व्याख्यासहितको अरू दुई बुँदा थपिएको छ । पहिला व्यवस्था भएको दुईमध्ये पहिलो बुँदा (क) मा ‘किन्ने वा बेच्ने उद्देश्यले मानिसलाई विदेशमा लैजाने ।’ र दोस्रो बुँदा (ख) मा ‘वेश्यावृत्तिमा लगाउने वा शोषण गर्ने उद्देश्यले कुनै प्रकारले ललाइफकाइ प्रलोभनमा पारी, झुक्याइ, जालसाज गरी, प्रपञ्च मिलाइ, जबर्जस्ती गरी करकापमा पारी अपहरण गरी, शरीर बन्धक राखी, नाजुक स्थितिको फाइदा लिई, बेहोस पारी, पद वा शक्तिको दुरुपयोग गरी, अभिभावक वा संरक्षकलाई प्रलोभनमा पारी, डर, त्रास, धाक, धम्की दिई वा करकापमा पारी कसैलाई बसिरहेको घर, स्थान वा व्यक्तिबाट छुटाइ लग्ने वा आफूसँग राख्ने वा आफ्नो नियन्त्रणमा लिने वा कुनै स्थानमा राख्ने वा नेपालभित्रको एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा वा विदेशमा लैजाने वा अरू कसैलाई दिने’ भन्ने उल्लेख गरिएको छ ।
ऐन संशोधनपश्चात् थपिएका दुई बुँदा, जसमध्ये (ग) मा ‘प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा कुनै गैरकानुनी लाभ वा अन्य फाइदा लिने उद्देश्यले बद्नियतपूर्वक कुनै नेपाली नागरिक, विदेशी वा आप्रवासी व्यक्तिलाई नक्कली वा झूठा कागजात बनाई वा झुक्याइ विदेश लैजाने वा त्यस्तो व्यक्तिको आफ्नो मुलुक वा निज रहेको स्थानबाहेक अन्य मुलुकमा गैरकानुनीरूपमा प्रवेश गराउने मानव तस्करीसम्बन्धी कार्य गरे वा गराएमा ।’ र (घ) मा ‘किन्ने वा बेच्ने उद्देश्यले कसैलाई नेपालको मार्ग प्रयोग गरी अर्काे मुलुकमा पठाउने वा कुनै मुलुकमा पठाउने उद्देश्यका लागि नेपाल ल्याउने’ भनिएको छ ।
संशोधनअघिका दुई बुँदाले मात्र मानव तस्करी तथा ओसारपसारजन्य कार्यलाई सम्बोधन गर्न पर्याप्त नभएको भन्दै नेपाल प्रहरीलगायत सरोकारवाला सबैले मानव तस्करसम्बन्धी थप परिभाषा र कानुनी व्यवस्था गर्न सरकारसँग माग गर्दै आएका थिए । संशोधित ऐनअनुसार नेपालीलाई मात्र नभई विदेशीलाईसमेत नेपालको बाटो भएर अवैधरूपमा विदेश पठाएमा वा नेपालमै राखे पनि मानव तस्करी तथा ओसारपसारको कार्य गरेको मानिने आप्रवासनविज्ञ तथा कानुनका जानकार डा. सोमप्रसाद लुईंटेलले बताए । कानुनमा अहिले गरिएको संशोधनले तस्करीमा संलग्नलाई कारबाही गर्न सहज भए पनि पर्याप्त नभएको उनको भनाइ छ । यद्यपि कानुन बन्नु राम्रो भएको भन्दै उनले आवश्यकताअनुसार थप व्यवस्था गर्दै जानुपर्ने बताए ।
